Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः कृतैः संपूर्णदक्षिणैः । तदर्थं ते दिवं यांति भुक्त्वा भोगान्पृथग्विधान्

Transliteration

agniṣṭomādibhiryajñaiḥ kṛtaiḥ saṃpūrṇadakṣiṇaiḥ | tadarthaṃ te divaṃ yāṃti bhuktvā bhogānpṛthagvidhān

Translation

Совершив жертвоприношения, такие как Агништома и другие, с полностью принесённой дакшиной (ритуальным даром), они ради этой цели идут на небо и там вкушают различные, раздельные наслаждения.

Word by Word

• अग्निष्टोमादिभिः: by Agniṣṭoma and other (sacrifices)
• अग्निष्टोमादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अग्निष्टोम + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः—अग्निष्टोमादयः (अग्निष्टोम-प्रभृतयः) इति तत्पुरुषः, तदन्त-प्रातिपदिक

• यज्ञैः: by sacrifices
• यज्ञैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन

• कृतैः: performed
• कृतैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; विशेषणं ‘यज्ञैः’

• संपूर्णदक्षिणैः: with complete fees (dakṣiṇā)
• संपूर्णदक्षिणैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संपूर्ण + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—संपूर्णा दक्षिणा येषां ते (कर्मधारयः), विशेषणं ‘यज्ञैः’

• तदर्थम्: for that purpose
• तदर्थम्: Hetu (Cause/Purpose/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः; अव्ययम् (क्रियाविशेषण)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्य-प्रयोग), प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; सर्वनाम

• दिवम्: to heaven
• दिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• यान्ति: go
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• भुक्त्वा: having enjoyed
• भुक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: भुज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• भोगान्: enjoyments
• भोगान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• पृथक्: separately, variously
• पृथक्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषण/विशेषणार्थे

• विधान्: of different kinds
• विधान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणं ‘भोगान्’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Vedic yajña in progress: agni blazing, ṛtviks chanting, patron offering oblations and dakṣiṇā; above, a luminous svarga realm where the sacrificer enjoys varied pleasures, hinting at their eventual end.

Characters & Entities

• Agniṣṭoma
• Yajña
• Diva (Svarga)
• Dakṣiṇā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vedic sacrifices yield heavenly enjoyment, but such results remain within the cycle of merit and reward rather than final liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in this verse; it discusses yajña-fruits within the broader māhātmya discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Agniṣṭoma and related yajñas should be performed with saṃpūrṇa-dakṣiṇā (full, proper ritual fees/gifts).