Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा जल्पितं तस्य दयां कृत्वा पितामहः । प्रतिप्रस्थातरं सामवाक्यमेतदुवाच ह

Transliteration

tacchrutvā jalpitaṃ tasya dayāṃ kṛtvā pitāmahaḥ | pratiprasthātaraṃ sāmavākyametaduvāca ha

Translation

Услышав его мольбу, Питамаха, проникшись состраданием, обратился к Прастхатр с примиряющими словами и сказал так:

Word by Word

• तत्: that (speech/thing)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिक क्रिया

• जल्पितम्: the uttered words; what was spoken
• जल्पितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल्पित (जल्प् धातु + क्त प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुँलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• दयाम्: compassion
• दयाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कृत्वा: having done; having shown
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• पितामहः: the grandsire (Brahmā)
• पितामहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रतिप्रस्थातरम्: the one about to depart/setting out (traveller)
• प्रतिप्रस्थातरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतिप्रस्थातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• साम-वाक्यम्: conciliatory words
• साम-वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: साम (प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (सामं वाक्यम् = gentle/conciliatory speech)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed; (emphatic particle)
• ह: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; पदपूरण/निपात (expletive particle)

Speaker

Narrator (introducing Pitāmaha’s reply)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pitāmaha, serene and luminous, turns toward Prasthātṛ and speaks gently; the atmosphere shifts from plea to adjudication.

Characters & Entities

• Pitāmaha
• Prasthātṛ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through compassionate mediation—gentle counsel (sāma) can temper harsh outcomes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it serves the narrative within a tīrtha-glorification chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; it introduces a conciliatory intervention regarding a curse.