Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठस्याश्रमे द्विजाः । दुर्निमित्तानि जातानि प्रभूतानि महांति च

Transliteration

etasminneva kāle tu vasiṣṭhasyāśrame dvijāḥ | durnimittāni jātāni prabhūtāni mahāṃti ca

Translation

В то самое время, о дважды-рождённые, в ашраме Васиштхи возникли многочисленные дурные знамения — обильные и великие.

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (pronominal)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphatic)

• काले: at (the) time
• काले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• तु: but/and then
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (concessive/contrastive particle)

• वसिष्ठस्य: of Vasiṣṭha
• वसिष्ठस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्

• आश्रमे: in the hermitage
• आश्रमे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• द्विजाः: Brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्

• दुर्निमित्तानि: evil omens
• दुर्निमित्तानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर् (उपसर्ग/पूर्वपद) + निमित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (दुष्टं निमित्तम्)

• जातानि: arose/occurred
• जातानि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु) + त (क्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘जात’ = ‘उत्पन्न’

• प्रभूतानि: many/abundant
• प्रभूतानि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रभूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying दुर्निमित्तानि)

• महान्ति: great
• महान्ति: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

Speaker

Narrator (addressing dvijāḥ; Purāṇic narrator not explicit)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vasiṣṭha-āśrama (as narrative locus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (twice-born audience)

Visual Art Cues

Scene: A tranquil forest hermitage of Vasiṣṭha suddenly feels charged: birds scatter, wind turns harsh, sacrificial fires flicker; brahmins look upward as ominous signs begin.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Vasiṣṭhāśrama
• Dvijāḥ (audience)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When adharma approaches a holy place, the cosmos itself is portrayed as giving warning through omens.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate sacred setting is Vasiṣṭha’s āśrama; the verse itself does not name a specific tīrtha beyond the hermitage context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it reports the arising of ominous signs.