Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

तत्राश्रमपदं कृत्वा चकार विपुलं तपः । विश्वामित्रोऽपि सामर्षस्तद्वधार्थं समागतः

Transliteration

tatrāśramapadaṃ kṛtvā cakāra vipulaṃ tapaḥ | viśvāmitro'pi sāmarṣastadvadhārthaṃ samāgataḥ

Translation

Там он устроил ашрам и совершал обильные подвиги тапаса. И Вишвамитра, исполненный гнева, пришёл туда с намерением погубить его.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक-अव्यय (adverb of place: 'there')

• आश्रमपदम्: a hermitage-site
• आश्रमपदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (आश्रमस्य पदम् = hermitage-site)

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to main verb)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): 'having made/done'

• चकार: did, performed
• चकार: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• विपुलम्: great, abundant
• विपुलम्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying तपः)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (तपस्-शब्दः; acc. sg. = तपः)

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha/Emphasis (Nipata)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle: 'also/even')

• सामर्षः: angry, resentful
• सामर्षः: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ) + अमर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (अमर्षः सः = with anger/resentment) विशेषणम् (qualifying विश्वामित्रः)

• तद्वधार्थम्: for the purpose of killing him
• तद्वधार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य वधस्य अर्थः/अर्थम् = for his killing) प्रयोजनार्थक-समास

• समागतः: arrived, came
• समागतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकालिक कृदन्त, कर्तरि प्रयोगः (functioning as finite: 'has come/arrived')

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmaśilā–Sarasvatī tīrtha (narrative locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A forest hermitage by the river; one sage absorbed in austerity; Viśvāmitra arrives with stern, wrathful bearing, suggesting impending confrontation.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Vasiṣṭha (implied as the target)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas is powerful, but when driven by anger and hostility it becomes spiritually dangerous and contrary to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya framework; the specific tīrtha name is not stated in this single śloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; it references establishing an āśrama and performing tapas.