Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

विडंबितो मुखं पश्यंस्त्वदीयं चंद्रसन्निभम् । चमत्कारपुरं गत्वा मया चाराधितो रविः । तेन तुष्टेन मे दत्तं तद्रूपं ज्ञानमेव च

Transliteration

viḍaṃbito mukhaṃ paśyaṃstvadīyaṃ caṃdrasannibham | camatkārapuraṃ gatvā mayā cārādhito raviḥ | tena tuṣṭena me dattaṃ tadrūpaṃ jñānameva ca

Translation

«Будучи осмеян, я взирал на твоё лицо, подобное луне. Я отправился в Чаматкарпуру и почитал Рави — Солнце. Довольный мной, он даровал мне тот самый облик и вместе с ним истинное знание.»

Word by Word

• विडंबितः: mocked/deceived
• विडंबितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + डम्ब् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; past passive participle ‘mocked/deceived’

• मुखम्: face
• मुखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; accusative singular

• पश्यन्: seeing
• पश्यन्: Karta (Concomitant action/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; present active participle ‘seeing’

• त्वदीयम्: your
• त्वदीयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वदीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; accusative singular adjective

• चन्द्रसन्निभम्: moon-like
• चन्द्रसन्निभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपमान-तत्पुरुषः: चन्द्र-सन्निभ = ‘moon-like’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चमत्कारपुरम्: the city of Camatkāra
• चमत्कारपुरम्: Karma (Goal as object with गत्वा/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चमत्कार (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: चमत्कारस्य पुरम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having gone’

• मया: by me
• मया: Karana (Agent/instrument in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय-निपातः); conjunction

• आराधितः: was worshipped
• आराधितः: Kriya (Main predicate in passive/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + राध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘worshipped/propitiated’ (passive sense)

• रविः: the Sun
• रविः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; nominative singular

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Agent/instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental singular

• तुष्टेन: pleased
• तुष्टेन: Visheshana (Qualifier of तेन/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘being pleased’

• मे: to me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; dative singular enclitic

• दत्तम्: was given
• दत्तम्: Kriya (Predicate in passive/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘given’

• तद्रूपम्: that form
• तद्रूपम्: Karma (Thing given/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वनाम-पूर्वपद: तद्-रूपम् = ‘that form’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (Thing given/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; nominative/accusative singular

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण-निपातः); emphatic particle

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय-निपातः); conjunction

Speaker

The brāhmaṇa (unnamed in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee, previously mocked, beholds a woman’s moon-like face, then journeys to Camatkārapura; at a radiant Sūrya shrine he performs worship, and the pleased Sun grants him a matching beautiful form and true knowledge.

Characters & Entities

• Ravi (Sūrya)
• Camatkārapura

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship (ārādhana) to a deity—here Sūrya—can grant both outer change (rūpa) and inner illumination (jñāna).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Camatkārapura is named as the destination where Sūrya was worshipped, indicating a sacred-geography node within the chapter’s māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ārādhana (devotional worship) of Ravi/Sūrya is referenced as the means by which boons are obtained.