Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । पुष्पोऽपि गुटिके लब्ध्वा भास्कराद्वारितस्करात् । चिराद्भोजनमासाद्य प्रस्थितो वैदिशं प्रति

Transliteration

sūta uvāca | puṣpo'pi guṭike labdhvā bhāskarādvāritaskarāt | cirādbhojanamāsādya prasthito vaidiśaṃ prati

Translation

Сута сказал: Пушпа также, получив от Бхаскары гут̣ику (guṭikā) — пилюлю, отвращающую воров, — и, наконец, добыв себе пищу, отправился в сторону Видиши.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पुष्पः: Puṣpa
• पुष्पः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)

• गुटिके: two pellets/balls
• गुटिके: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुटिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; (गुटिके = गुटिके इति द्विवचनरूपम्)

• लब्ध्वा: having obtained
• लब्ध्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु) + लब्ध्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल

• भास्करात्: from Bhāskara (the Sun)
• भास्करात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• वारितस्करात्: from the restrained thief
• वारितस्करात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वारित + स्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष (वारितः स्करः = निवारितः चोरः)

• चिरात्: after a long time
• चिरात्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• भोजनम्: food/meal
• भोजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• आसाद्य: having reached/obtained
• आसाद्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु) + आसाद्य (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल

• प्रस्थितः: set out/departed
• प्रस्थितः: Kriya (Action/result)
• Type: Verb
• Root: प्र + स्था (धातु) + प्रस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावे ‘(सः) प्रस्थितः’

• वैदिशम्: to Vidiśā (region/city)
• वैदिशम्: Gati-karma (Goal)
• Type: Noun
• Root: वैदिश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गन्तव्य-देश

• प्रति: towards
• प्रति: Gati-sambandha (Direction)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्गसदृश-प्रयोगः/दिशावाचक (towards)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara Kṣetra (source of boon) / Vidiśā (destination)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (implied)

Visual Art Cues

Scene: Puṣpa, now provisioned, begins his journey; he holds or touches a small bright guṭikā received from Sūrya—described as thief-warding—while the road to Vidiśā stretches ahead.

Characters & Entities

• Sūta
• Puṣpa (brāhmaṇa)
• Sūrya (Bhāskara)
• Vidiśā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace in a tīrtha narrative extends into worldly protection and safe travel, supporting dharmic life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame remains Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya; the verse also names Vidiśā as Puṣpa’s destination.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it narrates the practical boon (anti-theft protection) and the pilgrim’s onward movement.