Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

कृष्णार्जुनौ तदा मर्त्ये द्वापरांते द्विजोत्तमाः । अवतीर्णो धरापृष्ठे मिथः स्नेहानुगौ तदा । नरनारायणावेतौ स्वयमेव व्यवस्थितौ

Transliteration

kṛṣṇārjunau tadā martye dvāparāṃte dvijottamāḥ | avatīrṇo dharāpṛṣṭhe mithaḥ snehānugau tadā | naranārāyaṇāvetau svayameva vyavasthitau

Translation

О лучшие из брахманов, в конце эпохи Двапара Кришна и Арджуна нисшли в мир смертных на поверхность земли, взаимно связанные узами любви. Эти двое — Нара и Нараяна — сами собой явились и утвердились.

Word by Word

• कृष्णार्जुनौ: Kṛṣṇa and Arjuna
• कृष्णार्जुनौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण + अर्जुन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (temporal adverb)

• मर्त्ये: in the mortal world
• मर्त्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• द्वापरान्ते: at the end of the Dvāpara (age)
• द्वापरान्ते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वापर + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• द्विजोत्तमाः: O best of twice-born (Brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, बहुवचन

• अवतीर्णः: descended/incarnated
• अवतीर्णः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-तॄ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• धरापृष्ठे: on the surface of the earth
• धरापृष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरा + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• मिथः: mutually
• मिथः: Avyaya (Reciprocity/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: मिथः (अव्यय)
• Form: अव्यय, परस्परार्थक (reciprocal adverb)

• स्नेहानुगौ: following mutual affection
• स्नेहानुगौ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नेह + अनुग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक

• नरनारायणौ: Nara and Nārāyaṇa
• नरनारायणौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर + नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• एतौ: these two
• एतौ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण

• स्वयम्: by themselves
• स्वयम्: Avyaya (Emphasis/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, आत्मार्थक (reflexive/emphatic adverb)

• एव: indeed
• एव: Avyaya (Emphasis/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण

• व्यवस्थितौ: were established/abided
• व्यवस्थितौ: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + अव + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakrapāṇi-kṣetra (contextualized by Kṛṣṇa-Arjuna/Nara-Nārāyaṇa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (sages)

Visual Art Cues

Scene: Kṛṣṇa and Arjuna appear on earth at the end of Dvāpara, standing together in affectionate companionship; a subtle overlay shows them as Nara-Nārāyaṇa, with divine radiance behind their human forms.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Arjuna
• Nara
• Nārāyaṇa
• Dvāpara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine purpose can appear through human companionship—friendship aligned with dharma becomes a vehicle of avatāra-work.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Adhyāya 152 tīrtha is exalted by being woven into the sacred history of Kṛṣṇa–Arjuna/Nara–Nārāyaṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse strengthens tīrtha-reverence through avatāra-identification.