Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 152›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । असंख्यातानि तीर्थानि त्वयोक्ता न्यत्र सूतज । देवमानुषजातानि देवतायतनानि च । तथा वानरजातानि राक्षसस्थापितानि च

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | asaṃkhyātāni tīrthāni tvayoktā nyatra sūtaja | devamānuṣajātāni devatāyatanāni ca | tathā vānarajātāni rākṣasasthāpitāni ca

Translation

Мудрецы сказали: «О сын Су́ты, в иных местах ты поведал о бесчисленных тиртхах — священных местах омовения — связанных с богами и людьми, а также о святилищах божеств; равно и о тех, что относятся к родам ванаров, и о тех, что были основаны ракшасами».

Word by Word
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
असंख्यातानिcountless
असंख्यातानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसंख्यात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), बहुवचन (Plural)
तीर्थानिpilgrimage places
तीर्थानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), बहुवचन (Plural)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
उक्तानिtold/mentioned
उक्तानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; ‘तीर्थानि’ इत्यस्य विशेषणम्
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: ‘elsewhere’)
सूतजO son of Sūta
सूतज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसूत + ज (प्रातिपदिक); ‘ज’ = जन्मन्-सम्बन्धी (born of)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सूतस्य जः)
देवमानुषजातानिborn of gods and humans
देवमानुषजातानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेव + मानुष + जात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (देवानां मानुषाणां च जातानि)
देवतायतनानिshrines/abodes of deities
देवतायतनानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवता + आयतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवतायाः आयतनानि)
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Linking/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: ‘likewise’)
वानरजातानिborn of monkeys
वानरजातानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवानर + जात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; तत्पुरुष (वानराणां जातानि)
राक्षसस्थापितानिestablished by demons
राक्षसस्थापितानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootराक्षस + स्थापित (स्था (धातु) + णिच् + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष (राक्षसैः स्थापितानि)
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūtaputra (Sūta’s son, the reciter)

Visual Art Cues

Scene: A forest hermitage assembly of ṛṣis addressing Sūta’s son, with scrolls/leaf-manuscripts and a symbolic map-like spread of tīrthas—shrines of devas, humans, vānara and rākṣasa founders indicated by emblematic figures.

Characters & Entities
Ṛ
Ṛṣis
S
Sūta
D
Devas
M
Mānuṣas (humans)
V
Vānaras
R
Rākṣasas

FAQs

Sacred geography is vast and multi-layered; tīrthas arise through divine presence, human devotion, and mythic history.

No single tīrtha is named yet; the sages introduce a broader inquiry about tīrthas and their fruits.

None here; it frames the discussion by classifying types of tīrthas and shrines.

←Previous Verse
Next Verse→