Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

Devanagari script

कुष्ठव्याधिसमायुक्तः स च चित्रांगदो युवा । ततस्तं स मुनिः प्राह काष्ठोद्यतकरः क्रुधा

Transliteration

kuṣṭhavyādhisamāyuktaḥ sa ca citrāṃgado yuvā | tatastaṃ sa muniḥ prāha kāṣṭhodyatakaraḥ krudhā

Translation

К тому юному Читрангаде, пораженному проказой, обратился мудрец, в гневе подняв палку.

Word by Word

• कुष्ठ-व्याधि-समायुक्तः: afflicted with leprosy
• कुष्ठ-व्याधि-समायुक्तः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुष्ठ (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + सम्-आ-युक्त (कृदन्त, √युज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘afflicted with leprosy’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘he’

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय) — ‘and’

• चित्रांगदः: Citrāṅgada
• चित्रांगदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्रांगद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘Citrāṅgada’

• युवा: a youth
• युवा: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युवन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘a youth/young man’

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘then/thereafter’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — ‘him’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘he’

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘the sage’

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Main action/मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आह्/अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘said/spoke’

• काष्ठ-उद्यत-करः: with a stick raised in hand
• काष्ठ-उद्यत-करः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काष्ठ (प्रातिपदिक) + उद्यत (कृदन्त, उद्-√यम्) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘having hand raised with a stick’ (qualifying मुनिः/सः)

• क्रुधा: in anger
• क्रुधा: Hetu (Cause/Manner/हेतु-प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रुध् (धातु)
• Form: अव्यय (भाववाचक तृतीया-रूपेण) — ‘in anger/angrily’

Speaker

Narrator (purāṇic narrative voice)

Visual Art Cues

Scene: Citrāṅgada, weakened and leprous, sits or kneels on the ground; a furious sage stands over him with a raised stick, about to speak—moment poised between punishment and instruction.

Characters & Entities

• Citrāṅgada
• muni
• kuṣṭha (leprosy)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Wrongdoing leads to loss of status and power; the narrative frames dharma as an inescapable moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tīrtha reference in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.