Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 152

Devanagari script

मुनिरुवाच । बंधनं जगतः किंचिद्वेधसाऽन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोपि पाशोऽयं स्त्रीमयः कृतः

Transliteration

muniruvāca | baṃdhanaṃ jagataḥ kiṃcidvedhasā'nyadapaśyatā | strīrūpeṇa tataḥ kopi pāśo'yaṃ strīmayaḥ kṛtaḥ

Translation

Мудрец сказал: «Творец, не увидев для мира иной узды, сотворил эту западню в образе женщины — петлю, сплетённую из чарующего наваждения».

Word by Word

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बन्धनम्: bondage
• बन्धनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जगतः: of the world
• जगतः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• किञ्चित्: something
• किञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितवाचक

• वेधसा: by the Creator (Brahmā)
• वेधसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वेधस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अपश्यता: by (him) not seeing
• अपश्यता: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle): ‘not seeing’

• स्त्रीरूपेण: in the form of a woman
• स्त्रीरूपेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्त्रियाः रूपम्)

• ततः: thereupon
• ततः: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तत्-प्रभव/अनन्तर-अव्यय (thereupon/from that)

• कः: someone
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थे ‘someone’

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवाद-अव्यय (even/also)

• पाशः: snare/bond
• पाशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• स्त्रीमयः: made of/consisting of woman
• स्त्रीमयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्त्री + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्त्रीमयः = consisting of women/woman-made)

• कृतः: was made
• कृतः: Kriya (Result/क्रिया-फल)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle)

Speaker

Muni (the sage)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The sage declares the world’s bondage as a noose; a symbolic noose encircles a human figure, while a radiant path to a shrine/river opens beyond, suggesting release through discipline.

Characters & Entities

• Vedhas (Brahmā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly bondage operates through powerful attractions; liberation requires vigilance, restraint, and spiritual focus.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse does not directly praise a named tīrtha; it supplies ethical framing within the tīrtha-māhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit vrata, dāna, snāna, or japa is mentioned.