Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

येषां नदी स्मृतः पूर्वो महाकालस्तथा परः । ते सर्वे वशगास्तुभ्यं प्रभवंतु गणोत्तमाः

Transliteration

yeṣāṃ nadī smṛtaḥ pūrvo mahākālastathā paraḥ | te sarve vaśagāstubhyaṃ prabhavaṃtu gaṇottamāḥ

Translation

Пусть все те первейшие ганы, для кого священная река помнится как первое прибежище, а Махакала (Mahākāla) — как высший предел, явятся и пребудут под твоей властью, о лучший среди ган.

Word by Word

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• नदी: the river (Nadī)
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्मृतः: is remembered/called
• स्मृतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्मृत (कृदन्त; √स्मृ (धातु))
• Form: भूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (पूर्वः/महाकालः इत्यादि)

• पूर्वः: the former/earlier
• पूर्वः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• महाकालः: Mahākāla
• महाकालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—महान् कालः (नाम)

• तथा: likewise/and so
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb)

• परः: the latter/other
• परः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (ते)

• वशगाः: submissive/under control
• वशगाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वश (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त; √गम् (धातु) क्विप्/णिनि-प्रत्ययार्थ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—वशं गताः (under control)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• प्रभवन्तु: let them arise/come into being; let them be
• प्रभवन्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √भू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• गणोत्तमाः: the best of the gaṇas
• गणोत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—गणेषु उत्तमाः

Speaker

Pārvatī (Sureśvarī Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāla (as supreme refuge) with an associated sacred river (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A leader of gaṇas invokes and summons hosts: the river appears as a luminous band in the foreground; behind, a dark, time-transcending Mahākāla presence (liṅga or fierce Śiva) as the ‘supreme end’.

Characters & Entities

• Nadī (sacred river/tīrtha)
• Mahākāla
• Gaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True spiritual authority is aligned with remembrance of the tīrtha (sacred river) and surrender to Mahākāla, the Lord beyond time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred river-tīrtha within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya context; the verse frames the river as a primary refuge alongside Mahākāla.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the emphasis is on smṛti (devotional remembrance) of the tīrtha and Mahākāla.