Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

कात्यायनस्य न प्रोक्तं किञ्चित्तत्र महामते । किं वा तेन कृतं नैव किं वा ते विस्मृतिं गतम्

Transliteration

kātyāyanasya na proktaṃ kiñcittatra mahāmate | kiṃ vā tena kṛtaṃ naiva kiṃ vā te vismṛtiṃ gatam

Translation

«О великомудрый, там не сказано ничего о Катьяяне. Неужели он вовсе ничего не совершил в том месте, или это просто ускользнуло из твоей памяти?»

Word by Word

• कात्यायनस्य: of Kātyāyana
• कात्यायनस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कात्यायन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• प्रोक्तम्: said/declared
• प्रोक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वाक्ये कर्मणि-भावः ("has been said")

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• महामते: O great-minded one
• महामते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महामति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—महान् + मतिः (कर्मधारय)

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: or)

• तेन: by him/with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• कृतम्: done
• कृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अर्थः—"done"

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• एव: indeed/at all
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• ते: of you/your
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया/षष्ठी-विभक्ति (2nd/Acc. or 6th/Gen.), एकवचन; एतस्मिन् वाक्ये षष्ठी ("of you") अधिकयुक्ता

• विस्मृतिम्: forgetfulness
• विस्मृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विस्मृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• गतम्: gone/entered
• गतम्: Karma (Predicate complement/कर्मसमानाधिकरण)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोगः—"(has) gone/come" (with object: "gone into")

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Visual Art Cues

Scene: वन-आश्रम-परिसरे ऋषयः सभायां उपविष्टाः; एकः ऋषिः (वा समूहः) ‘कात्यायनस्य’ विषये विस्मयेन प्रश्नं करोति; पृष्ठे तीर्थ-क्षेत्रस्य संकेतः (वृक्षाः, जलाशयः).

Characters & Entities

• Kātyāyana
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred history is expected to be complete—lineages and their contributions to tīrthas are part of dharmic memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the discussion of the same regional tīrthas, now seeking Kātyāyana’s connection to them.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a prompt for further narration about Kātyāyana’s acts and any related rites.