Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

ततः प्रोवाच तं देवं प्रणिपत्यकृतांजलिः । ज्ञातं मया विभो सर्वं न मां त्यज तव प्रियाम्

Transliteration

tataḥ provāca taṃ devaṃ praṇipatyakṛtāṃjaliḥ | jñātaṃ mayā vibho sarvaṃ na māṃ tyaja tava priyām

Translation

Тогда она обратилась к тому Богу, пав ниц и сложив ладони: «О Владыка, мне всё стало известно. Не оставляй меня — твою возлюбленную».

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kāla-adhikaraṇa (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/कालवाचक (then/thereupon)

• प्रोवाच: said, spoke
• प्रोवाच: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karman (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative); एकवचन

• देवम्: the god
• देवम्: Karman (Object - appositional)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; तं-विशेषण/अप्पोजिशन

• प्रणिपत्य: having bowed down
• प्रणिपत्य: Kriyāviśeṣaṇa (Converb)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र+नि+पत् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); पूर्वक्रिया (having bowed)

• कृताञ्जलिः: one with folded hands
• कृताञ्जलिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: कृत (कृ धातु, कृदन्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कृतः अञ्जलिः यस्य/कृत-अञ्जलिः); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तृपद-विशेषण

• ज्ञातम्: known, understood
• ज्ञातम्: Kriyā (Predicative)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग (it is known)

• मया: by me
• मया: Kartr̥/Instrument (Agent in passive / by me)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष सर्वनाम; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental); एकवचन

• विभो: O Lord
• विभो: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative); एकवचन

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karman (Object/content)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; ज्ञातम्-विशेष्य

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• माम्: me
• माम्: Karman (Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष सर्वनाम; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• त्यज: abandon, leave
• त्यज: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); परस्मैपद; मध्यम-पुरुष; एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यम-पुरुष सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive); एकवचन

• प्रियाम्: beloved (woman)
• प्रियाम्: Karman (Object - appositional)
• Type: Noun
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; माम्-विशेषण (apposition: me, your beloved)

Speaker

Devī (Pārvatī/Śakti, contextually ‘the Goddess’)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī stands before the deity, head bowed, hands folded; her face shows remorse and devotion as she pleads not to be abandoned.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva (as deva/vibhu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and surrender (praṇipāta, aṃjali) are shown as the right response after realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is embedded in a tīrtha-māhātmya chapter, but this line is a devotional plea without explicit geographic naming.

What ritualistic prescription is mentioned?

A model of bhakti conduct: praṇāma (bowing) and añjali (folded hands) as devotional etiquette.