Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

अद्यादि मानवः प्रातः स्नात्वा त्वत्र ह्रदे च यः । सावित्रेण च सूक्तेन मां दृष्ट्वा प्रपठिष्यति । तस्मै तत्स्यादसंदिग्धं यत्तवोक्तं मया द्विज

Transliteration

adyādi mānavaḥ prātaḥ snātvā tvatra hrade ca yaḥ | sāvitreṇa ca sūktena māṃ dṛṣṭvā prapaṭhiṣyati | tasmai tatsyādasaṃdigdhaṃ yattavoktaṃ mayā dvija

Translation

Отныне всякий человек, кто на рассвете омоется в этом озере и затем, узрев меня, прочтёт гимн Савитри, — тому, о дважды-рождённый, без сомнения сбудется сказанное мною тебе.

Word by Word

• अद्य: today
• अद्य: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (today)

• आदि: from today onward
• आदि: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय; आरम्भार्थक (beginning/and so on); अत्र ‘अद्यादि’ इति समुच्चयार्थे

• मानवः: a man
• मानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (in the morning)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त; पूर्वकालिक क्रिया

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक (but/indeed)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक (here)

• ह्रदे: in the lake
• ह्रदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• सावित्रेण: with the Sāvitra (Gāyatrī)
• सावित्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सावित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकं सामान्यं); तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सूक्तेन: with a hymn
• सूक्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सूक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया; एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त; पूर्वकालिक क्रिया

• प्रपठिष्यति: will recite forth
• प्रपठिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पठ् (धातु)
• Form: लृट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th/Dative); एकवचन

• तत्: that (result)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• स्यात्: would be / will be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• असंदिग्धम्: undoubted, certain
• असंदिग्धम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + संदिग्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-समास/उपसर्गजन्य निषेध; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; सम्बन्धसूचक

• तव: of you / your
• तव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन

• उक्तम्: said
• उक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया; एकवचन

• द्विज: O twice-born (brahmin)
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/8th); एकवचन

Speaker

Sūrya (Āditya)

Tirtha Mahatmya

Type: hrada

Skanda Dialogue

Listener: A dvija (addressed as ‘dvija’)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at sunrise steps into a lotus-filled lake; after bathing, he stands with wet hair, hands in añjali before a visible deity-form; as he recites Sāvitrī, a solar disc and mantra-syllables radiate outward, encircling him.

Characters & Entities

• Sūrya
• Sāvitrī (Gāyatrī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snānā combined with mantra-recitation and direct devotion (darśana) yields assured spiritual fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred hrada (lake) within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, especially efficacious for Sūrya-upāsanā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dawn bathing (prātaḥ-snānā) in the lake, followed by recitation of the Sāvitrī hymn while beholding Sūrya.