Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 121

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये महिषासुरपराजय कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनंनाम एकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye mahiṣāsuraparājaya kātyāyanīmāhātmyavarṇanaṃnāma ekaviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

Так завершается в «Шри Сканда-махапуране», в самхите из восьмидесяти одной тысячи шлок, в шестой книге — «Нагара-кханде», в «Махатмье кшетры Хатакешвары» глава под названием «Поражение Махишасуры и описание величия Катьяяни», то есть глава 121.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/end marker)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: śrī (प्रातिपदिक) + skānda (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ग्रन्थनाम; समासः—कर्मधारय (श्रीमान् स्कान्दः)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—कर्मधारय

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses) [collection]
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ekāśīti (संख्या-प्रातिपदिक) + sāhasrī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण; द्विगु-समास (एकाशीतिः सहस्राणि यस्याः)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: saṃhitā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ṣaṣṭha (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (khaṇḍe इति पदस्य)

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: nagara (प्रातिपदिक) + khaṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (नगरस्य खण्डः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: hāṭakeśvara (प्रातिपदिक) + kṣetra (प्रातिपदिक) + māhātmya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; बहुपद-समासः—षष्ठी/तत्पुरुष (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• महिषासुरपराजय: the defeat of Mahiṣāsura
• महिषासुरपराजय: Sambandha (Title element/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: mahiṣa-asura (प्रातिपदिक) + parājaya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शीर्षकाङ्ग; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (महिषासुरस्य पराजयः)

• कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनम्: the narration of Kātyāyanī’s greatness
• कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनम्: Sambandha (Title element/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: kātyāyanī (प्रातिपदिक) + māhātmya (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (कात्यायन्याः माहात्म्यस्य वर्णनम्)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: nāma (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (designation marker: ‘called’)

• एकविंशत्युत्तरशततमः: the one-hundred-and-twenty-first
• एकविंशत्युत्तरशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ekaviṃśati (संख्या) + uttara (प्रातिपदिक) + śatatama (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (अध्यायः); समासः—तत्पुरुष (शततमः + एकविंशत्युत्तरः = 121st)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: adhyāya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Colophon / redactional marker

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (implied)

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-like closing tableau: palm-leaf or birch-bark folios, a scribe’s stylus, and a small vignette of Hāṭakeśvara shrine and Devī Kātyāyanī—signifying the chapter’s completion.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara-khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Mahīṣāsura
• Kātyāyanī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It is a textual closure that preserves the chapter’s theme: Devī’s victory and the glorification of her presence at a sacred kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a colophon summarizing the chapter title and placement.