Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

अथ सा जननी तस्या वाष्प पर्याकुलेक्षणा । सस्वजे तां तथा चान्याः सख्यः स्निग्धेन चेतसा

Transliteration

atha sā jananī tasyā vāṣpa paryākulekṣaṇā | sasvaje tāṃ tathā cānyāḥ sakhyaḥ snigdhena cetasā

Translation

Тогда её мать, с глазами, затуманенными слезами, обняла её; и так же другие женщины — её подруги — обняли её с сердцем, полным нежной привязанности.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, आरम्भ/अनन्तर (then/now)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• जननी: mother
• जननी: Apposition (Karta-specifier/कर्ता-विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: जननी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• वाष्प: tears
• वाष्प: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वाष्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nominative/Accusative), एकवचन (Singular); समासपूर्वपद

• पर्याकुल-ईक्षणा: with eyes troubled (by tears)
• पर्याकुल-ईक्षणा: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि-आकुल (प्रातिपदिक) + ईक्षणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); कर्मधारय: 'पर्याकुला ईक्षणा यस्याः सा'

• सस्वजे: embraced
• सस्वजे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्वज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकार/समुच्चय (likewise/also)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• अन्याः: others
• अन्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• सख्यः: female friends
• सख्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सखी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• स्निग्धेन: with affection
• स्निग्धेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: स्निग्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular); 'स्निग्धेन' here as instrumental of manner

• चेतसा: with mind, heart
• चेतसा: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa; exact speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A mother with tear-filled eyes clasps her daughter tightly; friends gather around, hands on shoulders, faces tender; the moment is still, saturated with relief and sorrow.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Affection, compassion, and familial support are upheld as dharmic responses to suffering—qualities that restore balance in society.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha context belongs to the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya, but the place-name is not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction is given here; the focus is narrative and emotional reconciliation.