Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

ते भूयोऽपि न संप्राप्ता यथा गोत्रचतुष्टयम् । तत्पूर्वकं शुकादीनां यन्नष्टं नागजाद्भयात्

Transliteration

te bhūyo'pi na saṃprāptā yathā gotracatuṣṭayam | tatpūrvakaṃ śukādīnāṃ yannaṣṭaṃ nāgajādbhayāt

Translation

Но они более не пришли вновь — как не вернулась и та четверица готр. Прежде же роды, начинавшиеся с Шуки и других, исчезнувшие из страха, возникшего из-за нагов, также не явились снова.

Word by Word

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; सर्वनाम

• भूयः: again, further
• भूयः: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha/Emphasis (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (particle)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः (negation particle)

• संप्राप्ताः: (were) attained/obtained, reached
• संप्राप्ताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+प्र+आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकालिक-कृदन्तः (past participle), क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विधेय-विशेषणरूपेण (predicate participle)

• यथा: as, just as
• यथा: Upamana/Prakara (Comparison/Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमान/प्रकारवाचक (comparative/manner)

• गोत्रचतुष्टयम्: the set of four gotras
• गोत्रचतुष्टयम्: Upamana/Example (Comparandum)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक) + चतुष्टय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गोत्राणां चतुष्टयम् = a set of four gotras)

• तत्पूर्वकम्: preceded by that
• तत्पूर्वकम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पूर्वक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (तत्-पूर्वक = preceded by that)

• शुकादीनाम्: of Śuka and others
• शुकादीनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शुक (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), बहुवचनम्; तत्पुरुषः (शुक-आदि = Śuka and others)

• यत्: which (that)
• यत्: Karma/Predicate complement
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• नष्टम्: was lost, perished
• नष्टम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु) → नष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकालिक-कृदन्तः (past participle), क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विधेय-विशेषणरूपेण

• नागजात्: from the nāga (serpent)
• नागजात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक) + जात (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (नाग-जात = arising from a serpent/elephant; here ‘from a nāga/serpent’)

• भयात्: from fear
• भयात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A narrator recalls vanished gotras; shadowy nāgas loom at the edge of a settlement; empty sacrificial fires and abandoned kuśa-grass altars symbolize broken continuity.

Characters & Entities

• Śuka
• Nāga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred histories record both restoration and loss, showing how fear and calamity can disrupt social and spiritual continuity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is embedded in a tīrtha/city narrative in Nāgarakhaṇḍa; the specific tīrtha name is not stated here.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse explains a cause (Nāga-born fear) for the disappearance of certain lineages.