Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

तवापि योग्यतां श्रेष्ठां करिष्यामि महामते । यदि मे वर्तसे वाक्ये मुक्त्वा स्पर्द्धां द्विजोद्भवाम्

Transliteration

tavāpi yogyatāṃ śreṣṭhāṃ kariṣyāmi mahāmate | yadi me vartase vākye muktvā sparddhāṃ dvijodbhavām

Translation

«О великомудрый, я дарую тебе также высшую пригодность и власть, если ты пребудешь в моем слове, оставив соперничество, рожденное брахманской гордыней».

Word by Word

• तव: of you/your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• योग्यताम्: fitness, eligibility
• योग्यताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग्यता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• श्रेष्ठाम्: excellent, best
• श्रेष्ठाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘योग्यताम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• करिष्यामि: I will make
• करिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्काल), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• महामते: O great-minded one
• महामते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महामति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तबोधक अव्यय (conditional particle)

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी एकवचन; अत्र ‘मम’ (genitive) अर्थे—‘मे वाक्ये’ = ‘मम वाक्ये’

• वर्तसे: you abide/act
• वर्तसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; ‘वर्तते’ इत्यस्य मध्यमपुरुषः

• वाक्ये: in (my) word/command
• वाक्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• मुक्त्वा: having abandoned
• मुक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया

• स्पर्द्धाम्: rivalry, contention
• स्पर्द्धाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्पर्द्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• द्विजोद्भवाम्: born of Brahmin pride
• द्विजोद्भवाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘स्पर्द्धाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजात् उद्भवा)

Speaker

Maheśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Same refuge-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva offers a boon-like assurance while simultaneously admonishing; Citraśarman’s posture shifts from confident to humbled—head bowed, hands folded—signaling the inner turning from rivalry to obedience.

Characters & Entities

• Maheśvara
• Citraśarman (implied)
• Dwijas (Brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual authority is perfected through humility and obedience to dharma, not through pride or rivalry.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is ethical instruction within the kṣetra narrative; it does not name a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual act is prescribed; the ‘practice’ here is moral discipline—renouncing spardhā and following Śiva’s instruction.