Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । सेनानीः कथय त्वं मे ततो निर्वाणमंडपात् । निर्गत्य देवो देवेंद्रैः सहितः किं चकार ह

Transliteration

agastya uvāca | senānīḥ kathaya tvaṃ me tato nirvāṇamaṃḍapāt | nirgatya devo deveṃdraiḥ sahitaḥ kiṃ cakāra ha

Translation

Агастья сказал: «О военачальник (Сканда), поведай мне: когда Бог вышел из Нирвана-мандапы, в сопровождении владык богов, что Он совершил?»

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• सेनानीः: O commander (Skanda)
• सेनानीः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सेनानी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; संबोधन; एकवचन

• कथय: tell
• कथय: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा; एकवचन; सर्वनाम

• मे: to me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (Dative); एकवचन; सर्वनाम

• ततः: from there
• ततः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः (from there/then)

• निर्वाणमण्डपात्: from the Nirvāṇa pavilion
• निर्वाणमण्डपात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी (Ablative); एकवचन; तत्पुरुषः—निर्वाणस्य मण्डपः

• निर्गत्य: having departed
• निर्गत्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: निर्-गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); निर्-गम्-धातोः; पूर्वक्रिया (having gone out)

• देवः: the Lord (god)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• देवेन्द्रैः: with the chiefs of gods
• देवेन्द्रैः: Sahakari (Accompaniment/सहकारि)
• Type: Noun
• Root: देव + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन; तत्पुरुषः—देवानाम् इन्द्राः (chiefs of gods)

• सहितः: accompanied
• सहितः: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सह (प्रातिपदिक)
• Form: कृत (past participial adjective); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘सह’ अर्थे—accompanied

• किम्: what
• किम्: Karma (Interrogative object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; प्रश्नवाचक

• चकार: did
• चकार: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle) — emphasis/colloquial Vedic-style

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nirvāṇamaṇḍapa (Kāśī)

Type: mandapa

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: Agastya addresses Skanda as ‘Senānī’, asking what the Lord did after departing the Nirvāṇamaṇḍapa, accompanied by Indra and other gods—setting up the next episode.

Characters & Entities

• Agastya
• Skanda (Senānī)
• Nirvāṇamaṇḍapa
• Deva (Śiva, implied)
• Devendras (celestials)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The seeker’s inquiry (Agastya) initiates transmission of sacred geography and divine acts connected with liberation in Kāśī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nirvāṇamaṇḍapa is named as a liberation-associated sacred pavilion within the Kāśī narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a narrative prompt requesting the next sequence of events.