Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 297

Devanagari script

स्कंद उवाच । इति नंदिवचः श्रुत्वा देवो देवी समायुतः । दिव्यं रथं समारुह्य निर्जगाम त्रिविष्टपात्

Transliteration

skaṃda uvāca | iti naṃdivacaḥ śrutvā devo devī samāyutaḥ | divyaṃ rathaṃ samāruhya nirjagāma triviṣṭapāt

Translation

Сканда сказал: услышав так слова Нанди, Бог, сопровождаемый Богиней, взошёл на божественную колесницу и покинул Тривиштапу (небеса).

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• इति: thus
• इति: Avyaya (Quotative/इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थ-निपातः (quotative particle)

• नन्दिवचः: Nandi’s words
• नन्दिवचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नन्दि (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (नन्देः वचः)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (gerund/absolutive)

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• देवी: the goddess (Pārvatī)
• देवी: Sahakari (Co-agent/सहकर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• समायुतः: joined/attended (together)
• समायुतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + युज् (धातु) → आयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘देवः’ इत्यस्य विशेषणम् (देवीसहितः)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘रथम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• रथम्: chariot
• रथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समारुह्य: having mounted
• समारुह्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आ + रुह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (gerund)

• निर्जगाम: went out, departed
• निर्जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर् + गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• त्रिविष्टपात्: from heaven (Triviṣṭapa)
• त्रिविष्टपात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (5th/Ablative), एकवचनम्

Speaker

Skanda

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (implied broader frame)

Visual Art Cues

Scene: Skanda narrates: Śiva with Devī ascends a radiant divine chariot; clouds part; celestial city glows behind; Nandin stands reverently as the departure begins.

Characters & Entities

• Skanda
• Nandin
• Deva (Śiva)
• Devī (Pārvatī)
• Triviṣṭapa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse marks a sacred transition: divine instruction is followed by divine movement, suggesting that revelation culminates in pilgrimage-like action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate location is Triviṣṭapa (heaven); within the Kāśī Khaṇḍa flow, this typically precedes events connected to Kāśī’s sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative connector describing departure.