Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

यस्यैकाख्या वाजिमेधेन तुल्या यस्या न त्या चैकयाल्पेंद्रलक्ष्मीः । यस्य स्तुत्या लभ्यते सत्यलोको यस्यार्चातो मोक्षलक्ष्मीरदूरा

Transliteration

yasyaikākhyā vājimedhena tulyā yasyā na tyā caikayālpeṃdralakṣmīḥ | yasya stutyā labhyate satyaloko yasyārcāto mokṣalakṣmīradūrā

Translation

Одно лишь произнесение Его Имени равно жертве ашвамедхи; рядом с Ним даже скудное сияние Индры — ничто. Его восхвалением достигают Сатья-локи; а Его почитанием близка удача освобождения (мокши).

Word by Word

• yasya: whose
• yasya: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• eka-ākhyā: single utterance/name (of him)
• eka-ākhyā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: eka (प्रातिपदिक) + ākhyā (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (एकस्य आख्या/नाम); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• vāji-medhena: with/by the Aśvamedha sacrifice
• vāji-medhena: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: vājin (प्रातिपदिक) + medha (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वाजिनः मेधः = अश्वमेध); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• tulyā: equal
• tulyā: Predicate (Comparison/तुलना)
• Type: Adjective
• Root: tulya (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (एकाख्या)

• yasya: whose
• yasya: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• na: not
• na: Negation (Nipāta/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• tyā: by that (act)
• tyā: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (तया)

• ca: and
• ca: Connector (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात

• ekayā: with one (single)
• ekayā: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: eka (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (लक्ष्मीः)

• alpa-indra-lakṣmīḥ: even a little of Indra’s fortune
• alpa-indra-lakṣmīḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: alpa (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक) + lakṣmī (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘इन्द्रलक्ष्मी’ = इन्द्रस्य लक्ष्मीः (ऐश्वर्यम्), अल्पा इति विशेषण-पूर्वपद

• yasya: whose
• yasya: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• stutyā: by praise
• stutyā: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: stuti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• labhyate: is obtained
• labhyate: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √labh (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• satya-lokaḥ: Satyaloka
• satya-lokaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: satya (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• yasya: whose
• yasya: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• arcātaḥ: from worship (of him)
• arcātaḥ: Apādāna/Source (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: arcā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; ‘अर्चा’ = पूजा

• mokṣa-lakṣmīḥ: the fortune of liberation
• mokṣa-lakṣmīḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mokṣa (प्रातिपदिक) + lakṣmī (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मोक्षस्य लक्ष्मीः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• adūrā: not far (near)
• adūrā: Predicate (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: adūra (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मोक्षलक्ष्मीः)

Speaker

Satyavatī’s son (Vyāsa) in stotra to Viśvanātha/Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvanātha (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/seekers asking about fruits of worship

Visual Art Cues

Scene: A devotee chants ‘Viśvanātha’ once; above, symbolic Aśvamedha altar fades in comparison; Satyaloka appears as a luminous realm; a path of light from Śiva’s shrine leads toward mokṣa.

Characters & Entities

• Śiva
• Viśvanātha
• Indra
• Satyaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Nāma (the divine name), stuti (praise), and arcana (worship) are presented as swift, dharmic means to merit and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī via the worship of Viśvanātha; the promise of mokṣa aligns with Kāśī’s famed liberation-mahātmyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit prescriptions: nāma-japa/utterance of the Lord’s name, stotra (praise), and arcana (formal worship).