Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

मातस्त्वयाद्य विनिहत्य महासुरेंद्रं दुर्गं निसर्गविबुधार्पितदैत्यसैन्यम् । त्राताः स्म देवि सततं नमतां शरण्ये त्वत्तोऽपरः क इह यं शरणं व्रजामः

Transliteration

mātastvayādya vinihatya mahāsureṃdraṃ durgaṃ nisargavibudhārpitadaityasainyam | trātāḥ sma devi satataṃ namatāṃ śaraṇye tvatto'paraḥ ka iha yaṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ

Translation

О Мать, сегодня, поразив великого владыку асуров, его неприступную твердыню и войско дайтьев, трудноодолимое, словно самой судьбой поставленное против богов, ты спасла нас. О Деви, прибежище преклоняющихся, кто в этом мире, кроме тебя, может стать нам защитой, к кому нам идти за приютом?

Word by Word

• मातः: O Mother
• मातः: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद्/युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया (3rd), एकवचन

• अद्य: today/now
• अद्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (today/now)

• विनिहत्य: having slain
• विनिहत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: वि-नि-हन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); 'having slain'

• महा-असुर-इन्द्रम्: the great lord of the asuras
• महा-असुर-इन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (असुराणाम् इन्द्रः; महाश्चासौ)

• दुर्गम्: the fort/stronghold
• दुर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• निसर्ग-विबुध-अर्पित-दैत्य-सैन्यम्: the daitya army (naturally) offered/assigned to the gods
• निसर्ग-विबुध-अर्पित-दैत्य-सैन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निसर्ग (प्रातिपदिक) + विबुध (प्रातिपदिक) + अर्पित (कृदन्त; √अर्प्/अर्पय् धातु) + दैत्य (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (दैत्यानां सैन्यम्; विबुधैः अर्पितम्; निसर्गे/स्वभावतः)

• त्राताः: (we) have been saved
• त्राताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्रातृ/त्रात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √त्रा धातु)
• Form: भूतकालिक-परिप्रयोगः; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) बहुवचन, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st); 'we (are) saved'—लुप्त-भू/अस्

• स्म: indeed (in the past)
• स्म: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: अव्यय; भूतार्थक-स्म (past marker particle)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• सततम्: always
• सततम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverb)

• नमताम्: of those who bow
• नमताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; षष्ठी (6th), बहुवचन (genitive plural) = 'of those who bow'

• शरण्ये: O giver of refuge
• शरण्ये: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; 'शरण्य' = शरणं दात्री (worthy of refuge)

• त्वत्तः: than you/from you
• त्वत्तः: Apadana (Comparison-source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्वद्/युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पञ्चमी (5th), एकवचन

• अपरः: another
• अपरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कः: who?
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; प्रश्नवाचक

• इह: here
• इह: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• यम्: whom/which
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• व्रजामः: we go/seek
• व्रजामः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st), बहुवचन; परस्मैपद

Speaker

Devas (deduced from content: collective voice praising Devī after slaying an asura-lord)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Battle aftermath: Devī stands victorious over the fallen mahāsurendra; devas with folded hands offer praise; the daitya army’s ‘durga’ (fortified formation) lies shattered; Devī radiates protective calm.

Characters & Entities

• Devī
• Mātā (Mother)
• Devas
• Asura-indra
• Daityas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Surrender (śaraṇāgati) to Devī is proclaimed as the highest protection; she alone is the ultimate refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The larger frame is Kāśī in the Kāśī Khaṇḍa; the verse contributes to the celebratory tone of divine protection associated with the sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the verse models a devotional act—bowing and taking refuge in the Goddess.