Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

Devanagari script

निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत

Transliteration

niryatkaumāralakṣmīkānpuṃvattva śrīsamāvṛtān | prātaḥsaṃdhyeva gaṃdharvī nṛpādyāṃstānavaikṣata

Translation

Она увидела их — царей и прочих — наделённых блеском мужества и окутанных сиянием свежей юности; дева-гандхарви взирала на них, словно утренняя заря, разливающая свет.

Word by Word

• निर्यत्: emerging
• निर्यत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर् + यत् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; विशेषण (lakṣmīkān)

• कौमार-लक्ष्मीकान्: those endowed with youthful beauty
• कौमार-लक्ष्मीकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कौमार (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक) + क (तद्धित/प्रातिपदिक-निर्माण)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन; तत्पुरुष (कौमार्या लक्ष्म्या युक्ताः)

• पुंवत्त्वम्: manliness
• पुंवत्त्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुंवत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेष्यभावे (as a quality)

• श्री-समावृतान्: clad in splendor
• श्री-समावृतान्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + सम् + आवृत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; तत्पुरुष (श्रिया समावृताः = covered with splendor)

• प्रातः-सन्ध्या: the morning twilight
• प्रातः-सन्ध्या: Upamana (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: प्रातः (अव्यय/प्रातिपदिक) + सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; अव्ययीभाव (प्रातःकाले सन्ध्या)

• इव: like
• इव: Sambandha (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक (comparative particle)

• गन्धर्वी: the Gandharvī (celestial maiden)
• गन्धर्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• नृप-आद्यान्: kings and others
• नृप-आद्यान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन; तत्पुरुष (नृपः आदिः येषां ते)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); बहुवचन

• अवैक्षत: she looked at
• अवैक्षत: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + ईक्ष् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, implied Kāśīkhaṇḍa frame)

Visual Art Cues

Scene: A Gandharva maiden at dawn surveys a line of kings and nobles, each glowing with fresh youth; the sky behind is tinged like morning twilight spreading light.

Characters & Entities

• Gandharvī (Gandharva maiden)
• Nṛpas (kings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly splendor is vividly depicted, setting the stage for discernment—mere beauty and status need not captivate a steady mind.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific Kāśī tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.