Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 98

Devanagari script

पत्रभोजी भवेदूर्जे कांस्यं त्याज्यं प्रयत्नतः । यो व्रती कांस्यभोजी स्यान्न तद्व्रतफलं लभेत्

Transliteration

patrabhojī bhavedūrje kāṃsyaṃ tyājyaṃ prayatnataḥ | yo vratī kāṃsyabhojī syānna tadvrataphalaṃ labhet

Translation

В Урджу (Картику) следует есть с листьев и старательно избегать бронзовой посуды. Подвижник, вкушающий из бронзы, не обретает плода этого обета.

Word by Word

• पत्रभोजी: one who eats on leaves
• पत्रभोजी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पत्र + भोजिन् (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (पत्रे भोजी=leaf-eater)

• भवेत्: should be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ऊर्जे: in Ūrjā (vow/month)
• ऊर्जे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• कांस्यम्: bronze vessel (kāṃsya)
• कांस्यम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कांस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय (predicate noun)

• त्याज्यम्: should be avoided
• त्याज्यम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्यज् (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: कृत्य (Gerundive/यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be avoided)

• प्रयत्नतः: with effort/carefully
• प्रयत्नतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb), manner

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• व्रती: a vow-observer
• व्रती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रतिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कांस्यभोजी: one who eats from a bronze vessel
• कांस्यभोजी: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कांस्य + भोजिन् (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (कांस्ये भोजी=one who eats in bronze vessel)

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• व्रतफलम्: the fruit of the vow
• व्रतफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत + फल (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (vow's fruit)

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ūrja/Kārtika-vrata (Kāśī context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Kārtika votary in Kāśī eats a simple meal from a leaf-plate while a bronze vessel is set aside, indicating careful adherence to niyamas; nearby, a small shrine lamp burns.

Characters & Entities

• Ūrja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vows are upheld by careful observance of purity-codes; negligence in prescribed restraints weakens the vow’s fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction is embedded in the Kāśī Khaṇḍa (Kashi) but addresses Ūrja-vrata conduct rather than a named tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Eat from leaf-plates and avoid using bronze (kāṃsya) vessels during Ūrja/Kārtika.