Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 100

Devanagari script

जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् । साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न

Transliteration

jaritau pitarau yasya bālāpatyaśca yaḥ pumān | sādhvī bhāryā ca tatpuṣṭyai doṣo'kṛtyepi tasya na

Translation

У того мужа, чьи родители состарились, чьи дети еще малы и чья жена добродетельна: если он ради их пропитания и поддержки совершит даже то, что иначе считалось бы неприличным, вины на нем нет.

Word by Word

• जरितौ: aged/old
• जरितौ: Karta-predicative (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: jarita (कृदन्त-प्रातिपदिक, √jṛ जरणे)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्विवचन; प्रथमा (Nominative); विशेषण (of pitarau)

• पितरौ: (his) two parents (father and mother)
• पितरौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pitṛ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्विवचन; प्रथमा (Nominative)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसक; एकवचन; षष्ठी (Genitive)

• बालापत्यम्: a young child/offspring
• बालापत्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bāla (प्रातिपदिक) + apatya (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (बालम् अपत्यम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative)

• पुमान्: a man
• पुमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pumān/puman (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative)

• साध्वी: virtuous
• साध्वी: Karta-predicative (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sādhvī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative); विशेषण (of bhāryā)

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhāryā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तत्पुष्ट्यै: for their nourishment/support
• तत्पुष्ट्यै: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + puṣṭi (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य/तेषां पुष्टिः); स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; चतुर्थी (Dative)

• दोषः: fault/sin
• दोषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: doṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (Nominative)

• अकृत्ये: in a forbidden act
• अकृत्ये: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: akṛtya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी (Locative)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधानार्थ (even)

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसक; एकवचन; षष्ठी (Genitive)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

Speaker

Skanda (narratorial moral maxim; deduced within Kāśīkhaṇḍa discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kāśīkhaṇḍa interlocutor(s)

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: a householder surrounded by aged parents, small children, and a virtuous wife; the man’s difficult choice is shown as compassionate necessity rather than vice, illustrating āpaddharma.

Characters & Entities

• Parents
• Children
• Wife (sādhvī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Householder dharma prioritizes protection and sustenance of dependents; intention and responsibility can mitigate blame in extreme necessity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; the teaching appears within the Kāśī Khaṇḍa’s broader dharma-oriented narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a dharma-nīti (ethical principle) concerning family maintenance.