Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

अन्यश्च मे वरो दत्तो विश्वेशेन पतिव्रते । तपसा परितुष्टेन तं निशामय वच्मि ते

Transliteration

anyaśca me varo datto viśveśena pativrate | tapasā parituṣṭena taṃ niśāmaya vacmi te

Translation

«И ещё один дар был дан мне Вишвешварой, о верная супруга; он был доволен твоей аскезой. Слушай — я скажу тебе.»

Word by Word

• अन्यः: another
• अन्यः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘वरः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• मे: my, to me
• मे: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• वरः: boon
• वरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• दत्तः: given
• दत्तः: Kriyā (Predicate/Verbal adjective)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘वरः’ इति पदस्य विशेषणरूपेण

• विश्वेशेन: by Viśveśa
• विश्वेशेन: Karana (Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (Instrumental), एकवचन

• पतिव्रते: O devoted wife
• पतिव्रते: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: पतिव्रता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Means)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (Instrumental), एकवचन

• परितुष्टेन: fully pleased
• परितुष्टेन: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परि-तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; ‘विश्वेशेन’ इति पदस्य विशेषणम्

• तम्: that (boon)
• तम्: Karman (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• निशामय: listen, take note
• निशामय: Kriyā (Command)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• वच्मि: I say
• वच्मि: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (Dative), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Ravi (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pativratā (addressed as ‘pativrate’)

Visual Art Cues

Scene: Sūrya addresses the devoted wife, acknowledging Viśveśvara’s boon obtained through her austerity; the scene is intimate, didactic, and set within temple proximity.

Characters & Entities

• Viśveśvara (Śiva)
• Ravi (Sūrya)
• Pativratā (Pāñcālī, contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas and marital fidelity (pativratā-dharma) are honored in Kāśī and draw the favor of Viśveśvara and the devas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśveśvara in Kāśī, as the divine authority granting boons connected to the city’s sacred order.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) and attentive hearing/receiving of the boon’s instruction.