Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

निजभालतलं कलानिधेः कलया नित्यमलंकरोति यः । स तदीश्वरमप्यतापयद्विधुरेको विपरीत एव तु

nijabhālatalaṃ kalānidheḥ kalayā nityamalaṃkaroti yaḥ | sa tadīśvaramapyatāpayadvidhureko viparīta eva tu

Тот, кто вечно украшает свой лоб частицей Владыки калā — Луны, — та самая Луна, в странном перевороте, заставила гореть мукой даже его Господа.

nija-bhāla-talamhis own forehead-surface
nija-bhāla-talam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootnija (प्रातिपदिक) + bhāla (प्रातिपदिक) + tala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः “निजस्य भालस्य तलम्”
kalā-nidheḥof the moon (treasure of digits)
kalā-nidheḥ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक) + nidhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुषः “कलानां निधिः” (moon)
kalayāwith a digit/phase
kalayā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
nityamalways
nityam:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootnityam (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (always)
alaṃkarotiadorns
alaṃkaroti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootalaṃ-√kṛ (धातु)
Formलट् (present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
yaḥwho
yaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-यः (relative pronoun)
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्-सम्बन्धक (correlative)
tad-īśvaramthat Lord (Śiva)
tad-īśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः “तस्य ईश्वरः”
apieven
api:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (निपात)
Formनिपात (even/also)
atāpayattormented/heated
atāpayat:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√tap (धातु)
Formलुङ् (aorist/अद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
vidhuḥthe moon
vidhuḥ:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootvidhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ekaḥalone
ekaḥ:
Karta (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to vidhuḥ)
viparītaḥcontrary/opposite
viparītaḥ:
Karta (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootviparīta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to vidhuḥ)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (निपात)
Formनिपात (emphasis/only)
tubut
tu:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (निपात)
Formनिपात (contrast/“but”)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: Close focus on Śiva’s forehead: the crescent Moon that usually cools and beautifies is shown as strangely ‘heating’ the Lord—an artistic paradox with contrasting cool lunar glow and warm anguish aura.

Ś
Śiva
C
Candra (Vidhu, Kalānidhi)
K
Kāśī

FAQs

The ‘paradox’ underscores the intensity of Kāśī’s pull: even the Moon—Śiva’s ornament—becomes a cause in the narrative of longing, magnifying Kāśī’s greatness.

Kāśī, as the implied object of separation that triggers this cosmic paradox.

None.