Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

सुदृढं चूचुकयुगं शस्तं श्यामं सुवर्तुलम् । अंतर्मग्नं च दीर्घं च कृशं क्लेशाय जायते

Transliteration

sudṛḍhaṃ cūcukayugaṃ śastaṃ śyāmaṃ suvartulam | aṃtarmagnaṃ ca dīrghaṃ ca kṛśaṃ kleśāya jāyate

Translation

Пара сосков, весьма крепких, достойных похвалы, тёмных и красиво округлых, восхваляется; но если они втянуты внутрь, длинны и тонки, это склонно приносить скорбь.

Word by Word

• sudṛḍham: very firm
• sudṛḍham: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: su (अव्यय) + dṛḍha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; अव्ययीभावः (सु+दृढ)

• cūcukayugam: pair of nipples
• cūcukayugam: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: cūcuka (प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (चूचुकयोः युगम् = pair of nipples)

• śastam: commendable, good
• śastam: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: śasta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• śyāmam: dark-colored
• śyāmam: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: śyāma (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• suvartulam: very round
• suvartulam: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: su (अव्यय) + vartula (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; अव्ययीभावः (सु+वर्तुल)

• antarmagnam: sunken inward
• antarmagnam: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: antar (अव्यय/उपसर्गसदृश) + magna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; अव्ययीभावः (अन्तः मग्नम् = inward-sunk)

• ca: and
• ca: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• dīrgham: long
• dīrgham: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: dīrgha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• ca: and
• ca: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• kṛśam: thin, slender
• kṛśam: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: kṛśa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• kleśāya: for distress, for trouble
• kleśāya: Sampradāna (Purpose/for)
• Type: Noun
• Root: kleśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजनम्

• jāyate: arises/comes to be
• jāyate: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: jan (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् (जायते)

Speaker

Skanda

Visual Art Cues

Scene: A calm scholastic tableau: a teacher enumerates features using a stylus on a palm-leaf; a lotus and dark-blue (śyāma) ink pot symbolize the ‘śyāma’ descriptor; the scene remains symbolic and modest.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It distinguishes auspicious from troublesome features using the traditional lakṣaṇa framework, linking form with expected outcomes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None explicitly; the verse is part of the Kāśī-khaṇḍa compilation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.