Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45
Devanagari script
शिवतीर्थमिदं प्रोक्तं ज्ञानतीर्थमिदं शुभम् । तारकाख्यमिदं तीर्थं मोक्षतीर्थमिदं धुवम्
Transliteration
śivatīrthamidaṃ proktaṃ jñānatīrthamidaṃ śubham | tārakākhyamidaṃ tīrthaṃ mokṣatīrthamidaṃ dhuvam
Translation
Это провозглашено Шива-тиртхой; это благой удел — тиртха знания. Эта тиртха славится именем «Тарака» и несомненно является тиртхой, дарующей освобождение.
Word by Word
शिवतीर्थम्Śiva’s sacred ford
शिवतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिव-तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (शिवस्य तीर्थम्)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक
प्रोक्तम्is declared
प्रोक्तम्:
Kriya (Predicate/क्रियाविशेषण-भाव)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः (said/declared)
ज्ञानतीर्थम्the knowledge-ford
ज्ञानतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootज्ञान-तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ज्ञानस्य तीर्थम्)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शुभम्auspicious
शुभम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तारकाख्यम्named ‘Tāraka’
तारकाख्यम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतारक-आख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (तारक इति आख्यं यस्य)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तीर्थम्sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मोक्षतीर्थम्the liberation-ford
मोक्षतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष-तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (मोक्षस्य तीर्थम्)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ध्रुवम्certain/firm
ध्रुवम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
Speaker
Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa dialogue context)
Characters & Entities
Ś
ŚivaJ
JñānodaT
TārakaM
MokṣaFAQs
A single Kāśī tīrtha can embody multiple powers—Śiva’s presence, knowledge, and liberation—when approached with faith and discipline.
The Jñānoda/Tāraka tīrtha in Kāśī, explicitly praised as a Śiva-tīrtha and mokṣa-tīrtha.
No specific rite is prescribed here; the verse primarily assigns names and salvific status to the tīrtha.