Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

anyatra tīrtha salile patitodvijanmā devādibhāvamayate na tathā tu kāśyām | citraṃ yadatra patitaḥ punarutthitiṃ na prāpnoti pulkasajanopi kimagra janmā

В иных местах дважды-рождённый, пав в воды тиртхи, может вновь подняться к божественным состояниям; но не так в Каши. Диво: упавший здесь уже не обретает мирского «восхождения» вновь; если даже рождённый пулкасой здесь освобождается, что же говорить о более высоком рождении?

anyatraelsewhere
anyatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootanya (प्रातिपदिक) + tra (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक-अव्यय/adverb of place)
tīrthain a sacred ford/place
tīrtha:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; (salile इत्यनेन सह) स्थाननिर्देशः
salilein water
salile:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsalila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
patitaḥfallen (into)
patitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootpat (धातु) + kta (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (odvijanmā इत्यस्य विशेषणम्)
dvijanmāa twice-born (Brahmin etc.)
dvijanmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdvi (प्रातिपदिक) + janman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (द्विजन्मा = द्विजः जन्म यस्य/द्विजः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
devādi-bhāvamthe state of being a god etc.
devādi-bhāvam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देव-आदि-भावः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
āyateattains
āyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rooti (धातु) उपसर्ग-आ + ya (य)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; (अर्थे: प्राप्नोति/गच्छति)
nanot
na:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (न)
Formअव्यय (निषेध/negation particle)
tathāso/likewise
tathā:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (रीतिवाचक/adverb of manner)
tubut
tu:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/contrast particle)
kāśyāmin Kāśī (Vārāṇasī)
kāśyām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāśī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
citramwonder (strange!)
citram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootcitra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विस्मयार्थक-प्रयोग (exclamatory)
yatthat/which
yat:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
atrahere
atra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक/adverb of place)
patitaḥhaving fallen
patitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootpat (धातु) + kta (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अन्तर्निहितः कर्ता)
punaragain
punar:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय (पुनरावृत्तिवाचक/adverb)
utthitimrising up/return (to higher state)
utthitim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootutthiti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
prāpnotiattains
prāpnoti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootāp (धातु) उपसर्ग-प्र + लट्
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
pulkasa-janaḥa Pulkaśa person (outcaste)
pulkasa-janaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpulkasa (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पुल्कसानां जनः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
apieven
api:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अपि = even/also)
kimwhat then?/how much more?
kim:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रश्नार्थक (interrogative particle)
agra-janmāone of noble birth
agra-janmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootagra (प्रातिपदिक) + janman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (अग्रजन्मा = श्रेष्ठजन्मा/उत्तमजन्मा); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A pilgrim at Kāśī’s ghāṭa slips into sacred waters; above, Śiva’s unseen grace is implied, while the city’s luminous aura signifies release from rebirth; figures of diverse communities stand equally within the kṣetra’s sanctity.

K
Kāśī
T
tīrtha

FAQs

Kāśī is presented as a place where saṃsāric return is cut off—its liberating power surpasses ordinary tīrtha merits and transcends social birth distinctions.

Kāśī (Vārāṇasī), described as uniquely preventing ‘return’ (punar-utthiti), i.e., rebirth.

Falling/immersion in tīrtha waters is mentioned comparatively; no new prescription is given beyond highlighting Kāśī’s exceptional status.