Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 3›Shloka 45
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

तद्दृष्टिपातं मुंचन्वै व्याघ्रो दूरं व्रजत्यहो । व्याघ्री व्याघ्रस्य चरितं मृगी मृगविचेष्टितम् । उभे कथयतो ऽन्योन्यं सख्याविवमुदान्विते

Transliteration

taddṛṣṭipātaṃ muṃcanvai vyāghro dūraṃ vrajatyaho | vyāghrī vyāghrasya caritaṃ mṛgī mṛgaviceṣṭitam | ubhe kathayato 'nyonyaṃ sakhyāvivamudānvite

Translation

Отведя тот взгляд, тигр — диво дивное — уходит далеко. Тигрица рассказывает о повадках тигра, а лань — о нравах оленей; обе беседуют друг с другом, словно подруги, исполненные радости.

Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (of दृष्टिपातम्)
दृष्टिपातम्a glance
दृष्टिपातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदृष्टि (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—दृष्टेः पातः (a cast of the gaze)
मुंचन्releasing/letting go
मुंचन्:
Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√मुच् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (while releasing)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
व्याघ्रःthe tiger
व्याघ्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
दूरम्far away
दूरम्:
Desha/Adhikarana (Adverbial place/देश)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative)
व्रजतिgoes
व्रजति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√व्रज् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अहोalas!/oh!
अहो:
Sambandha (Exclamation/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formउद्गार (exclamation particle)
व्याघ्रीthe tigress
व्याघ्री:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याघ्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
व्याघ्रस्यof the tiger
व्याघ्रस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
चरितम्conduct/behavior
चरितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मृगीthe doe
मृगी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मृगविचेष्टितम्the behavior of a deer
मृगविचेष्टितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक) + विचेष्टित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—मृगस्य विचेष्टितम् (deer-like behavior)
उभेboth (of them)
उभे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; (two females)
कथयतःtell/speak
कथयतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√कथ्/कथय् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन
अन्योन्यम्to each other
अन्योन्यम्:
Sambandha (Reciprocal/परस्पर)
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (reciprocal adverb), द्वितीया-एकवचनरूपेण
सख्याविवas if in friendship
सख्याविव:
Sambandha (Simile/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootसख्य (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
Formइव-निपातयुक्तं क्रियाविशेषण (like friendship)
मुदाwith joy
मुदा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/हेतु (with joy)
अन्वितेendowed (with)
अन्विते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्वित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (of उभे)
Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A tiger turns away and retreats into the forest; nearby, the tigress and doe face each other in calm conversation, their bodies relaxed, as if friends, with a bright, joyous aura.

Characters & Entities
V
vyāghra (tiger)
V
vyāghrī (tigress)
M
mṛgī (doe)

FAQs

When compassion arises, enmity dissolves and even natural fear gives way to harmony—dharma can civilize instinct.

Kāśī (Vārāṇasī) is the overarching sacred setting of the Kāśīkhaṇḍa, though the verse itself focuses on moral illustration.

None; it supports an ethical ideal (dayā/ahiṃsā) rather than prescribing a rite.

←Previous Verse
Next Verse→