Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

Devanagari script

स्पृशेन्नापि यदा मंदस्तदा द्रक्ष्यति तृप्तये । एवं श्राद्धं विधायाथ स्पृष्ट्वा चंद्रेश्वरं व्रती । संतर्प्य विप्रांश्च यतीन्कुर्याद्वै पारणं ततः

Transliteration

spṛśennāpi yadā maṃdastadā drakṣyati tṛptaye | evaṃ śrāddhaṃ vidhāyātha spṛṣṭvā caṃdreśvaraṃ vratī | saṃtarpya viprāṃśca yatīnkuryādvai pāraṇaṃ tataḥ

Translation

Даже если человек с притуплённым разумом не прикоснётся к нему, то хотя бы созерцанием он достигнет удовлетворения. Так, совершив шраддху (śrāddha) и затем прикоснувшись к Чандрешваре (Candreśvara), соблюдающий обет—насытив и почтив брахманов и аскетов—должен после этого по уставу совершить парану (pāraṇa), то есть прервать пост.

Word by Word

• स्पृशेत्: should touch
• स्पृशेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (even)

• यदा: when
• यदा: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (when)

• मन्दः: slow/weak (in merit)
• मन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्तृविशेषण (qualifies implied ‘नरः’)

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• द्रक्ष्यति: will see
• द्रक्ष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लृट् लकार; प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तृप्तये: for (their) satisfaction
• तृप्तये: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति (4th/चतुर्थी), एकवचन; प्रयोजन/सम्प्रदान (for satisfaction)

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus, in this manner)

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

• विधाय: having performed
• विधाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वि + धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकाल (having performed)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Sequencer/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• स्पृष्ट्वा: having touched
• स्पृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकाल (having touched)

• चंद्रेश्वरम्: Candreśvara
• चंद्रेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

• व्रती: the vow-observer
• व्रती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रतिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्तृ

• संतर्प्य: having satisfied
• संतर्प्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + तृप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकाल (having satisfied/propitiated)

• विप्रान्: brāhmaṇas
• विप्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; कर्म

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• यतीन्: ascetics
• यतीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; कर्म

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle: indeed)

• पारणम्: concluding meal/ending of the vow (pāraṇa)
• पारणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha (Sequencer/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमवाचक (thereafter/from that)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candroda-tīrtha; Candreśvara

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A step-by-step tableau: (1) śrāddha at the pond, (2) the pilgrim touches the Candreśvara liṅga, (3) brāhmaṇas and saffron-clad ascetics are respectfully fed, (4) the pilgrim concludes with pāraṇa, calm and composed.

Characters & Entities

• Candroda-tīrtha (implied)
• Candreśvara
• vipra (brāhmaṇas)
• yatī (ascetics)
• pāraṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī pilgrimage is completed by a full dharmic arc: śrāddha, Śiva-contact, hospitality to the holy, and then mindful completion of the vow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candroda-tīrtha (by context) and Candreśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

After śrāddha, touch (and/or behold) the sacred site, touch Candreśvara, feed brāhmaṇas and ascetics, and then perform pāraṇa (break the fast).