Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 58

Devanagari script

स्थानं कुरु महादेव यदि तुष्टोऽसि मे भव । शिवेन स्थानकं दत्तं काशीतुल्यं तदा नृप । तद्दत्त्वा च पुनः प्राह अन्यं वरय सत्तम

Transliteration

sthānaṃ kuru mahādeva yadi tuṣṭo'si me bhava | śivena sthānakaṃ dattaṃ kāśītulyaṃ tadā nṛpa | taddattvā ca punaḥ prāha anyaṃ varaya sattama

Translation

«Учреди священное место, о Махадева, если ты доволен мною». Тогда Шива даровал святую обитель, равную Каши, о царь. Даровав её, он вновь сказал: «Выбери ещё один дар, о лучший из людей».

Word by Word

• स्थानम्: a place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कुरु: make
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महादेव: O Mahādeva
• महादेव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महā + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; कर्मधारय

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Logical relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तसूचक-अव्यय

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त; √तुष् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मे: of me/my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• भव: be (so)
• भव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शिवेन: by Śiva
• शिवेन: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• स्थानकम्: a sacred place/abode
• स्थानकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थानक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Kriya (Predicative state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दत्त (कृदन्त; √दा धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; विधेय-विशेषण (predicate)

• काशीतुल्यम्: equal to Kāśī
• काशीतुल्यम्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काशी + तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपमान-तत्पुरुष (काश्या तुल्यम्)

• तदा: then
• तदा: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम (refers to sthānakaṃ)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (Action—prior/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• पुनः: again
• पुनः: Adhikaraṇa (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्ति-वाचक अव्यय (adverb: again)

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्र + अह्/√ब्रू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (of वरम् understood)

• वरय: choose
• वरय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृञ्) (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सत्तम: O best (one)
• सत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सत् + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; गुणवाचक-तत्पुरुष/उपपद (श्रेष्ठः)

Speaker

Sūta (narrating)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-datta sthāna (Kāśī-tulya) in Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king) addressed in the verse

Visual Art Cues

Scene: Śiva consecrates the sthāna: a liṅga or sacred marker is installed; divine light descends; the king is addressed; Śiva then gestures again inviting a second boon.

Characters & Entities

• Śiva
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Yama (implied recipient of the boon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s grace can establish a sanctified locus comparable to Kāśī, showing how dharma is anchored in sacred places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Dharmāraṇya “sthānaka” is explicitly said to be “kāśī-tulya” (equal to Kāśī/Varanasi).

What ritualistic prescription is mentioned?

No detailed rite is specified; the verse emphasizes the grant of a sacred station and its Kāśī-like merit.