Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 14

Devanagari script

दाराग्निहोत्रसंयोगं कुरुते योऽग्रजे स्थिते । परिवेत्ता स विज्ञेयः परिवित्तिस्तु पूर्वजः

Transliteration

dārāgnihotrasaṃyogaṃ kurute yo'graje sthite | parivettā sa vijñeyaḥ parivittistu pūrvajaḥ

Translation

Тот, кто вступает в брак и принимает на себя связь с домашними огненными обрядами (агнихотра), пока его старший брат ещё не женат, именуется париветта (parivettā); а старший брат, оставшийся прежде него, зовётся паривитти (parivitti).

Word by Word

• दाराग्निहोत्रसंयोगम्: the union of marriage and agnihotra
• दाराग्निहोत्रसंयोगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दार-आग्निहोत्र-संयोग (प्रातिपदिक; दार + आग्निहोत्र + संयोग)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; ‘दारैः आग्निहोत्रेण च संयोगः’ (सम्बन्ध/संयोग)

• कुरुते: does/undertakes
• कुरुते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• अग्रजे: when the elder brother (exists)
• अग्रजे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अग्रज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; ‘अग्रज’ = ज्येष्ठभ्राता

• स्थिते: being present/standing
• स्थिते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) ‘स्थित’; पुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; ‘अग्रजे’ इत्यस्य विशेषणम्

• परिवेत्ता: the one who marries before the elder (parivettā)
• परिवेत्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परि-वेतृ (प्रातिपदिक; परि + वेतृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृवाचक

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• विज्ञेयः: is to be known (as)
• विज्ञेयः: Karma (Predicate complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वि-ज्ञा (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/passive necessity); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• परिवित्तिः: the state/condition called parivitti
• परिवित्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परि-वित्ति (प्रातिपदिक; परि + वित्ति)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; भाववाचक

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis)

• पूर्वजः: the elder (brother)
• पूर्वजः: Karta (Predicate complement/विधेय)
• Type: Noun
• Root: पूर्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘ज्येष्ठः’

Speaker

Unspecified (standard dharma definition within the Purāṇic discourse)

Skanda Dialogue

Listener: dvija/gṛhastha audience

Visual Art Cues

Scene: Two brothers near a domestic fire-altar: the younger performs marriage/fire-rite gestures while the elder stands aside, unwed, with a subdued expression; labels implied by posture—actor (parivettā) and the left-behind (parivitti).

Characters & Entities

• Agnihotra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Household dharma values harmony and order within the family; stepping ahead of elders is treated as a significant ethical-social act.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse defines household-status terms in dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

It references undertaking agnihotra as part of gṛhastha life, while defining the social-dharmic terms for marrying before an elder brother.