Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 4

Devanagari script

कल्पांतमिव संजातं तदा तस्मिंश्च कीलिते । पार्वत्या सहसा तस्य कृत कीलनकं तदा

Transliteration

kalpāṃtamiva saṃjātaṃ tadā tasmiṃśca kīlite | pārvatyā sahasā tasya kṛta kīlanakaṃ tadā

Translation

Когда он был так обездвижен, казалось, будто наступил конец кальпы. Тогда Парвати внезапно совершила над ним то действие «пригвождения».

Word by Word

• कल्पान्तम्: the end of an aeon
• कल्पान्तम्: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: कल्प + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—कल्पस्य अन्तः

• इव: as if/like
• इव: Sambandha (Comparison marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-वाचक (comparative particle)

• संजातम्: arisen/occurred
• संजातम्: Kriya (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सम् + जन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे/वर्णने (it had arisen/occurred)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb of time)

• तस्मिन्: in that (state/place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• कीलिते: when (he was) pinned
• कीलिते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कीलित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कील्/कीलय्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (when he was pinned)

• पार्वत्या: by Pārvatī
• पार्वत्या: Karana (Agent-in-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सहसा: suddenly
• सहसा: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: अव्यय; रीतिवाचक/आकस्मिकता (adverb: suddenly/forcibly)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• कृतम्: done/made
• कृतम्: Kriya (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: कृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कीलनकम् इति) विशेषणम्

• कीलनकम्: the act/device of pinning (a pin/peg)
• कीलनकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कीलनक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

Speaker

Vyāsa (narration)

Characters & Entities

• Pārvatī
• Śiva (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text magnifies the event’s cosmic significance, implying that tīrtha origins are rooted in world-shaping divine acts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Śiva-tīrtha associated with Dharmāraṇya, whose greatness is being unfolded through this episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is narrative groundwork for the māhātmya.