Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 61

Devanagari script

रविकुण्डे च ये स्नाताः न ते वै गर्भगामिनः । सक्रांतौ च व्यतीपाते वैधृतेषु च पर्वसु

Transliteration

ravikuṇḍe ca ye snātāḥ na te vai garbhagāminaḥ | sakrāṃtau ca vyatīpāte vaidhṛteṣu ca parvasu

Translation

те, кто омылся в Равикунде, больше не входят в утробу (то есть не подвержены новому рождению). И особенно это верно в дни Санкранти, Вьятипаты, Вайдхрити и в праздничные стыки (парваны),

Word by Word

• रवि-कुण्डे: in Ravikuṇḍa
• रवि-कुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• स्नाताः: (have) bathed
• स्नाताः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘bathed’

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• गर्भ-गामिनः: goers to the womb (reborn)
• गर्भ-गामिनः: Visheshya (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक) + गामिन् (कृदन्त/प्रातिपदिक; √गम्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (गर्भं गच्छन्ति)

• सक्रान्तौ: at saṅkrānti (solar ingress)
• सक्रान्तौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सक्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कालवाचक (at saṅkrānti)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• व्यतीपाते: at Vyatīpāta
• व्यतीपाते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्यतीपात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कालवाचक

• वैधृतेषु: on Vaidhṛti (times)
• वैधृतेषु: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैधृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन; कालवाचक (on Vaidhṛti occasions)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• पर्वसु: on sacred occasions
• पर्वसु: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन; कालवाचक (on festival/holy days)

Speaker

Narrator of the Dharmāraṇya-māhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ravikuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims bathing at Ravikuṇḍa while the sky shows a saṅkrānti transition (sun moving between zodiac signs) and symbolic yoga marks; above, a subtle wheel of saṃsāra breaks, indicating ‘no return to the womb’.

Characters & Entities

• Ravikuṇḍa
• Saṅkrānti
• Vyatīpāta
• Vaidhṛti
• Parvan days

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberative tīrtha practice is linked with both sacred place and sacred time, culminating in freedom from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ravikuṇḍa is explicitly glorified as granting freedom from ‘garbha-gamana’ (returning to the womb).

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Ravikuṇḍa, particularly on Saṅkrānti, Vyatīpāta, Vaidhṛti, and other parvan occasions.