Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 59

Devanagari script

सापि हृष्टा स्वतनयं परिरेभेऽश्रुलोचना । स च वैश्यपतिः प्रेम्णा परिष्वज्याभ्यपूजयत्

Transliteration

sāpi hṛṣṭā svatanayaṃ parirebhe'śrulocanā | sa ca vaiśyapatiḥ premṇā pariṣvajyābhyapūjayat

Translation

Она тоже, возрадовавшись, обняла своего сына, и глаза её были полны слёз; а тот домохозяин-вайшья, обняв его с любовью, почтил его с благоговением.

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/indeed)

• हृष्टा: delighted
• हृष्टा: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (प्रातिपदिक; √हृष् धातोः क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषण; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्व-तनयम्: her own son
• स्व-तनयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (‘own’ + son)

• परिरेभे: embraced
• परिरेभे: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: परि + रभ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्

• अश्रु-लोचना: tear-eyed
• अश्रु-लोचना: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अश्रु (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (whose eyes are with tears)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• वैश्य-पतिः: the vaiśya-husband (merchant-lord)
• वैश्य-पतिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वैश्य (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (lord/husband of a vaiśyā / vaiśya’s husband)

• प्रेम्णा: with affection
• प्रेम्णा: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• परिष्वज्य: having embraced
• परिष्वज्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Anterior action)
• Type: Verb
• Root: परि + स्वज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund); ‘having embraced’

• अभ्यपूजयत्: honoured/worshipped
• अभ्यपूजयत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अभि + पूज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Sūta (narration continuing implicitly)

Visual Art Cues

Scene: A mother, eyes brimming with tears, embraces her son; beside them a respected merchant-householder also embraces and honors him, suggesting a ceremonial welcome within a warm home.

Characters & Entities

• Bhadrāyu (implied)
• mātṛ
• vaiśya-pati (Sunaya’s father/householder)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is expressed through compassion, hospitality, and honoring those under one’s care—love and respect become sacred acts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse highlights household virtue rather than sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the ‘honoring’ (abhyapūjayat) is social-dharmic hospitality rather than a stated ritual.