Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 42

Devanagari script

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

Transliteration

hā tātatāta hā putra hā mama prāṇarakṣaka | hā rājakulapūrṇendo hā mamānaṃdavardhana

Translation

«О горе, дитя моё — о горе, сын мой! О горе, хранитель моей жизни! О горе, полная луна нашего царского рода! О горе, ты, умножавший мою радость!»

Word by Word

• हा: alas! O!
• हा: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: सम्बोधन-निपातः (vocative interjection)

• तात: dear (father/child), dear one
• तात: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• तात: dear one
• तात: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्ति (repetition for lament)

• हा: alas!
• हा: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: सम्बोधन-निपातः

• पुत्र: son
• पुत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• हा: alas!
• हा: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: सम्बोधन-निपातः

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्

• प्राणरक्षक: protector of (my) life
• प्राणरक्षक: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + रक्षक (प्रातिपदिक; √रक्ष्)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘प्राणानां रक्षकः’

• हा: alas!
• हा: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: सम्बोधन-निपातः

• राजकुलपूर्णेन्दो: O full moon of the royal lineage
• राजकुलपूर्णेन्दो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राज (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—‘राजकुलस्य पूर्णेन्दुः’ (metaphor: full moon of the royal family)

• हा: alas!
• हा: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: सम्बोधन-निपातः

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• आनन्दवर्धन: O increaser of (my) joy
• आनन्दवर्धन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक) + वर्धन (प्रातिपदिक; √वृध्)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘आनन्दस्य वर्धनः’

Speaker

Rājñī (the queen, lamenting)

Visual Art Cues

Scene: Close-up of the queen with arms outstretched, mouth open in 'hā' cry; attendants behind in tears; a symbolic full moon above a palace silhouette to echo 'royal line’s full moon'.

Characters & Entities

• rājñī (queen)
• putra (son)
• rāja-kula (royal dynasty)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment brings intense sorrow at separation; Purāṇic narratives use such lament to turn the heart toward lasting refuge in dharma and the divine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced in this lament; it is a personal outcry within the storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.