Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

Devanagari script

प्रभोवाच । स्वांशेन स्थीयतां देव मन्मथारे उमापते । एकांशः स्थाप्यतामत्र तीर्थस्योन्मीलनाय च

Transliteration

prabhovāca | svāṃśena sthīyatāṃ deva manmathāre umāpate | ekāṃśaḥ sthāpyatāmatra tīrthasyonmīlanāya ca

Translation

Прабха сказала: «О Дева, о сокрушитель Манматхи, о владыка Умы — пребывай здесь частью собственной силы. И пусть одна часть будет утверждена здесь также ради раскрытия этого тиртхи».

Word by Word

• प्रभा: Prabhā
• प्रभा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्वांशेन: by (your) own portion
• स्वांशेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (svaḥ aṃśaḥ = own portion)

• स्थीयताम्: let (it/you) remain
• स्थीयताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive imperative)

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• मन्मथारे: O enemy of Manmatha (Śiva)
• मन्मथारे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मन्मथ + अरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (manmathasya ariḥ = enemy of Kāma)

• उमापते: O lord of Umā
• उमापते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: उमा + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (umayāḥ patiḥ)

• एकांशः: one portion
• एकांशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थः (ekaḥ aṃśaḥ = one portion)

• स्थाप्यताम्: let (it) be placed
• स्थाप्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) (णिच् causative: स्थापय-)
• Form: लोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive imperative: 'let it be placed')

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• तीर्थस्य: of the tīrtha (holy place)
• तीर्थस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• उन्मीलनाय: for the opening/manifestation
• उन्मीलनाय: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: उत् + मीलन (प्रातिपदिक); मील् (धातु) से मीलन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; प्रयोजनार्थे चतुर्थी (purpose)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Prabhā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhā-tīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava

Visual Art Cues

Scene: Prabhā, radiant and earnest, petitions Śiva (Umāpati, Manmathāri) to remain by a portion of his power and to establish a portion here so the tīrtha may ‘open’ into full manifestation; the air feels charged with impending liṅga-sthāpanā.

Characters & Entities

• Prabhā
• Deva (Śiva)
• Manmatha (Kāma)
• Umā
• Tīrtha (Prabhāseśa context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are ‘unveiled’ through divine presence; a tīrtha becomes efficacious when sanctified by a sustained manifestation of the Lord.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The tīrtha that becomes known as Prabhāseśa—manifesting on the Narmadā bank in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies sthāpanā/pratiṣṭhā (establishment) of a divine portion, foundational to liṅga/tīrtha consecration.