Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 25

Devanagari script

हनुमांश्च हरं दृष्ट्वा उमार्द्धाङ्गहरं स्थिरम् । साष्टाङ्गं प्रणतोऽवोचज्जय शम्भो नमोऽस्तु ते । जयान्धकविनाशाय जय गङ्गाशिरोधर

Transliteration

hanumāṃśca haraṃ dṛṣṭvā umārddhāṅgaharaṃ sthiram | sāṣṭāṅgaṃ praṇato'vocajjaya śambho namo'stu te | jayāndhakavināśāya jaya gaṅgāśirodhara

Translation

Увидев Хару — непоколебимого, несущего Уму как половину Своего тела, — Хануман пал ниц восьмичленным поклоном и произнёс: «Победа Тебе, Шамбху; да будет Тебе поклонение. Победа губителю Андхаки; победа носящему Гангу на главе!»

Word by Word

• हनुमान्: Hanumān
• हनुमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (nominative), एकवचनम्

• च: and
• च: Discourse connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (and)

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (accusative), एकवचनम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive), 'having seen'

• उमार्द्धाङ्गहरम्: who bears Umā as half his body
• उमार्द्धाङ्गहरम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उमा (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (accusative), एकवचनम्; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (उमायाः अर्धाङ्गं हरति/धारयति इति)

• स्थिरम्: steadfast/immovable
• स्थिरम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (accusative), एकवचनम्; विशेषणम्

• साष्टाङ्गम्: with eight limbs (full prostration)
• साष्टाङ्गम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स (उपसर्ग/अव्यय) + अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणम् (adverbial): 'with eight limbs'

• प्रणतः: prostrated
• प्रणतः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + नम् (धातु) + प्रणत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि—'having bowed/prostrated'

• अवोचत्: said/spoke
• अवोचत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• जय: victory to / hail
• जय: Sambodhana/Exclamation (सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: जि (धातु) / जय (अव्यय-प्रयोग)
• Form: अव्ययम्; जय-शब्दः स्तुत्यर्थे (salutation/cry of victory)

• शम्भो: O Śambhu
• शम्भो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), सम्बोधन (vocative), एकवचनम्

• नमः: salutation
• नमः: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोगः; नमस्कारार्थक-निपातः (salutation particle)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive use), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, चतुर्थी (dative), एकवचनम्

• जय: hail
• जय: Sambodhana/Exclamation (सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: जि (धातु) / जय (अव्यय-प्रयोग)
• Form: अव्ययम्; स्तुत्यर्थ-उद्गारः

• अन्धकविनाशाय: for the destruction of Andhaka
• अन्धकविनाशाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अन्धक (प्रातिपदिक) + विनाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), चतुर्थी (dative), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अन्धकस्य विनाशः)

• जय: hail
• जय: Sambodhana/Exclamation (सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: जि (धातु) / जय (अव्यय-प्रयोग)
• Form: अव्ययम्; स्तुत्यर्थ-उद्गारः

• गङ्गाशिरोधर: O bearer of Gaṅgā on (your) head
• गङ्गाशिरोधर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + शिरस् (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), सम्बोधन (vocative), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (गङ्गां शिरसि धरति)

Speaker

Narrator (contextual), with Hanūmān speaking within the verse

Visual Art Cues

Scene: Hanūmān beholds Shiva as Hara, steady and radiant, with Umā as half his body (Ardhanārīśvara aspect implied), and offers aṣṭāṅga-pranāma while chanting victory to Śambhu, Andhakavināśa, and Gaṅgāśirodhara.

Characters & Entities

• Hanūmān
• Śiva (Hara/Śambhu)
• Umā
• Gaṅgā
• Andhaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True merit begins with humble devotion—Hanūmān’s aṣṭāṅga prostration and praise show surrender to Śiva as the purifier and protector.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The wider passage belongs to the Revā Khaṇḍa, pointing to the sanctity of Narmadā-associated tīrthas where Śiva’s presence is especially celebrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

A devotional act is implied: aṣṭāṅga praṇāma (eight-limbed prostration) and stuti (hymnic praise) to Śiva.