Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 61

Devanagari script

ईश्वर उवाच । नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु । पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः

Transliteration

īśvara uvāca | nāsti saukhyaṃ ca mūrkheṣu nāsti saukhyaṃ ca rogiṣu | parādhīnena saukhyaṃ tu strījite ca viśeṣataḥ

Translation

Ишвара сказал: «Нет счастья глупцам, нет счастья больным. И счастье не принадлежит тому, кто зависит от другого, особенно тому, кто покорен женщиной».

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriyā (Existential verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सौख्यम्: happiness
• सौख्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• मूर्खेषु: among fools
• मूर्खेषु: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्ख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative), बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriyā (Existential verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सौख्यम्: happiness
• सौख्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• रोगिषु: among the sick
• रोगिषु: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रोगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative), बहुवचन

• पराधीनेन: by dependence on others
• पराधीनेन: Karaṇa (Means/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पराधीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• सौख्यम्: happiness
• सौख्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषार्थक/विरोधार्थक अव्यय (but/indeed)

• स्त्रीजिते: in one conquered by a woman (henpecked)
• स्त्रीजिते: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक) + जित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (स्त्रिया जितः/स्त्रीजितः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: प्रकार/अत्यर्थवाचक अव्यय (especially)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks calmly, delivering a terse nīti teaching; Viṣṇu listens attentively—scene is contemplative rather than dramatic.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True well-being requires discernment, health, and inner independence; bondage to compulsion or domination destroys peace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; it is a nīti-style teaching within the Revā Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse offers ethical reflection rather than ritual instruction.