Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

ब्रह्मावर्तं च पत्त्रेशं वाह्नं सौरं च कीर्त्यते । मेघनादं दारुतीर्थं देवतीर्थं गुहाश्रयम्

Transliteration

brahmāvartaṃ ca pattreśaṃ vāhnaṃ sauraṃ ca kīrtyate | meghanādaṃ dārutīrthaṃ devatīrthaṃ guhāśrayam

Translation

Также прославляются Брахмаварта, Паттреша, Вахна и Саура; равно и Мегхананда, тиртха Дару и Деватиртха — тот, кто укрыт в пещере.

Word by Word

• ब्रह्मावर्तम्: Brahmāvarta
• ब्रह्मावर्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म + आवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः आवर्तः)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• पत्त्रेशम्: Pattreśa
• पत्त्रेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्त्र + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पत्त्रस्य ईशः)

• वाह्नम्: Vāhna (a name/title)
• वाह्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाह्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सौरम्: Saura (related to Sūrya)
• सौरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• कीर्त्यते: is proclaimed/mentioned
• कीर्त्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु)
• Form: लट्-लकार, कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

• मेघनादम्: Meghanāda
• मेघनादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मेघ + नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मेघवत् नादः / मेघस्य नादः)

• दारुतीर्थम्: Dāru-tīrtha
• दारुतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दारु + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः

• देवतीर्थम्: Deva-tīrtha
• देवतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां तीर्थम्)

• गुहाश्रयम्: Guhāśraya (cave-shelter)
• गुहाश्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुहा + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (गुहायाः आश्रयः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmāvarta; Devatīrtha (guhāśraya); Dāru Tīrtha (reiterated)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A map-like procession: Brahmāvarta grove with a small Brahmā shrine; a sun-altar at dawn; a fire-altar; then a cave mouth with a sanctified spring labeled Devatīrtha.

Characters & Entities

• Brahmāvarta
• Pattreśa
• Vāhna
• Saura
• Meghanāda
• Dāru Tīrtha
• Devatīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even varied natural settings—like cave-sheltered shrines—are integrated into dharma as sacred stations worthy of praise and remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Devatīrtha (guhāśraya, cave-sheltered) is highlighted among Brahmāvarta, Saura, Meghanāda, and Dāru Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the emphasis is on kīrtana (proclamation) of the tīrthas’ names and their sanctity.