Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 28

Devanagari script

सङ्गमश्चण्डवेगायास्तीर्थं चण्डेश्वरं तथा । एरण्डीसङ्गमः पुण्य एरण्डेश्वरमुत्तमम्

Transliteration

saṅgamaścaṇḍavegāyāstīrthaṃ caṇḍeśvaraṃ tathā | eraṇḍīsaṅgamaḥ puṇya eraṇḍeśvaramuttamam

Translation

Там находится слияние реки Чандхавега (Caṇḍavegā) и также тиртха Чандешвары (Caṇḍeśvara). Слияние Эранди (Eraṇḍī) приносит великую заслугу, а Эрандешвара (Eraṇḍeśvara) — превосходнейший.

Word by Word

• सङ्गमः: confluence
• सङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक; √गम् धातु-निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (meeting/confluence)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• चण्डवेगायाः: of Caṇḍavegā (river)
• चण्डवेगायाः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चण्डवेगा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘चण्डा वेगा यस्याः’ इति कर्मधारय-नाम; सम्बन्ध (of Caṇḍavegā)

• तीर्थम्: a sacred place (tīrtha)
• तीर्थम्: Karma/Predicate Noun (कर्म/विधेय)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; नाम (sacred ford/place)

• चण्डेश्वरम्: Caṇḍeśvara (name of a shrine)
• चण्डेश्वरम्: Karma/Predicate Noun (कर्म/विधेय)
• Type: Noun
• Root: चण्डेश्वर (प्रातिपदिक; चण्ड + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘चण्डस्य ईश्वरः’ (name)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (likewise/also)

• एरण्डी-सङ्गमः: Eraṇḍī-confluence
• एरण्डी-सङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एरण्डी (प्रातिपदिक) + सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘एरण्ड्याः सङ्गमः’ (name)

• पुण्यः: holy
• पुण्यः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (meritorious/holy)

• एरण्डेश्वरम्: Eraṇḍeśvara (name)
• एरण्डेश्वरम्: Karma/Predicate Noun (कर्म/विधेय)
• Type: Noun
• Root: एरण्डेश्वर (प्रातिपदिक; एरण्ड + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘एरण्डस्य ईश्वरः’ (name)

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (excellent/supreme)

Speaker

Skanda (deduced, Revā Khaṇḍa tīrtha-māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Caṇḍavegā-saṅgama; Eraṇḍī-saṅgama; Caṇḍeśvara-tīrtha; Eraṇḍeśvara

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: munis/sages (addressed implicitly)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim group arrives at a river confluence; two streams meet with swirling eddies; on the bank stand two small Śiva shrines—Caṇḍeśvara and Eraṇḍeśvara—under sacred trees, with priests preparing water-pots and bilva leaves.

Characters & Entities

• Caṇḍavegā Saṅgama
• Caṇḍeśvara Tīrtha
• Eraṇḍī Saṅgama
• Eraṇḍeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puṇya is concentrated at saṅgamas and Śiva-tīrthas; the pilgrim is urged to honor both the river-junction and the presiding deity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Caṇḍavegā Saṅgama, Caṇḍeśvara Tīrtha, Eraṇḍī Saṅgama, and Eraṇḍeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse highlights the puṇya of the Eraṇḍī confluence and the excellence of Eraṇḍeśvara.