Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

Devanagari script

श्रीमहेश उवाच । दुर्लभः प्राणिनां तात यो वरः प्रार्थितोऽनघ । देवदेवस्य वाहनं द्विजेन्द्रत्वं सुदुर्लभम्

Transliteration

śrīmaheśa uvāca | durlabhaḥ prāṇināṃ tāta yo varaḥ prārthito'nagha | devadevasya vāhanaṃ dvijendratvaṃ sudurlabham

Translation

Шри Махеша сказал: Дитя, о безгрешный, дар, о котором ты просишь, редок для воплощённых существ. Стать ваханой Бога богов и обрести сан «главы среди дважды-рождённых» — это чрезвычайно трудно достижимо.

Word by Word

• श्रीमहेशः: Śrī Maheśa
• श्रीमहेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + महेश (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् महेशः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• दुर्लभः: hard to obtain
• दुर्लभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (genitive plural)

• तात: O dear one/son
• तात: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• यः: which/that
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• वरः: boon
• वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रार्थितः: requested
• प्रार्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + √अर्थ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘requested’

• अनघ: O sinless one
• अनघ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (देवानां देवः)

• वाहनम्: vehicle/mount
• वाहनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• द्विजेन्द्रत्वम्: kingship among birds
• द्विजेन्द्रत्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + इन्द्र + त्व (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजानाम् इन्द्रः; तस्य भावः -त्व)

• सुदुर्लभम्: very hard to obtain
• सुदुर्लभम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अतिशयार्थे ‘सु-’)

Speaker

Śrī Maheśa (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Garuḍa

Visual Art Cues

Scene: Śrī Maheśa responds with gravity: the requested boon is rare for embodied beings; to be the mount of Devadeva and to be ‘dvijendra’ is exceedingly difficult—Śiva’s face shows compassionate seriousness.

Characters & Entities

• Śiva
• Garuḍa (addressed)
• Devadeva (epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Some attainments are portrayed as cosmically rare; humility and realism accompany the pursuit of exalted spiritual roles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse; the Revā Khaṇḍa context links the narrative to the sanctity of the Narmadā region overall.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is given; the verse functions as theological commentary on rarity and divine appointment.