Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

देव्युवाच । किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत । प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः

Transliteration

devyuvāca | kimetaddevadeveśa carācaranamaskṛta | prahvanamrāñjaliṃ baddhvā bhaktyā paramayā yutaḥ

Translation

Богиня сказала: «Что это, о Бог богов, кому поклоняются все движущееся и неподвижное, что ты стоишь, склонившись, со сложенными ладонями, исполненный высшей преданности?»

Word by Word

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम् (nom. sg.)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचनम्

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (nom./acc. sg.)—प्रश्नार्थक

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (nom./acc. sg.)

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-एकवचनम् (voc. sg.)

• देव: of gods
• देव: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचनम् (gen. pl.)—समासाङ्ग

• ईश: lord
• ईश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-एकवचनम् (voc. sg.)—देवदेवेश (सम्बोधन)

• चर: moving beings
• चर: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचनम् (gen. pl.)—समासाङ्ग (‘चर-अचर’)

• अचर: non-moving beings
• अचर: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचनम् (gen. pl.)—समासाङ्ग

• नमस्कृत: saluted, worshipped
• नमस्कृत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: नमस् + कृ (धातु)
• Form: नमस्-पूर्वक कृ-धातोः क्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्ग; सम्बोधन-एकवचनम् (voc. sg.)—‘नमस्कृत’ = saluted

• प्रह्व: bowed down, humble
• प्रह्व: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रह्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम् (nom. sg.)—सम्बन्धः ‘युतः’ इत्यनेन

• नम्र: bent, humble
• नम्र: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नम्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम् (nom. sg.)—सम्बन्धः ‘युतः’

• अञ्जलिम्: folded hands (añjali)
• अञ्जलिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचनम् (acc. sg.)

• बद्ध्वा: having joined (hands), having bound
• बद्ध्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (त्वान्त/gerund); ‘having bound/formed’

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-एकवचनम् (instr. sg.)

• परमया: supreme, highest
• परमया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-एकवचनम् (instr. sg.)—‘भक्त्या’ इति विशेषणम्

• युतः: endowed, joined (with)
• युतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युत (प्रातिपदिक)
• Form: युज्/यु (धातु) क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘युक्त/युत’; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम् (nom. sg.)

Speaker

Devī (Gaurī/Umā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī addresses the Deva: ‘Why are you bowed with joined palms?’ The contrast between his cosmic status and humble posture is the visual focus.

Characters & Entities

• Devī (Gaurī/Umā)
• Śiva (Devadeveśa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the highest Lord demonstrates bhakti and humility before sacred dharma; reverence is itself a spiritual power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The question arises in the presence of Daśāśvamedhika Tīrtha, whose greatness is about to be explained.

What ritualistic prescription is mentioned?

The devotional gesture of añjali and a bowed posture (namratā) as an expression of supreme bhakti.