Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 47

Devanagari script

एवमुक्तस्तु रुक्मिण्या दर्शयामास भारत । देवा दृष्ट्वापि तद्रूपं स्तुवन्त्याकाशसंस्थिताः । दिव्यं चक्षुस्तदा देवो ददौ रुक्मस्य भारत

Transliteration

evamuktastu rukmiṇyā darśayāmāsa bhārata | devā dṛṣṭvāpi tadrūpaṃ stuvantyākāśasaṃsthitāḥ | divyaṃ cakṣustadā devo dadau rukmasya bhārata

Translation

Так, будучи так обращён Рукмини, Он явил Свою истинную форму, о Бхарата. Боги, пребывая в небесах, увидели тот образ и воспели Его. Тогда Господь даровал Рукме божественное зрение, о Бхарата.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner: ‘thus’)

• उक्तः: having been addressed / spoken to
• उक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधान/विरोधार्थक (particle: ‘but/indeed’)

• रुक्मिण्या: by Rukmiṇī
• रुक्मिण्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन

• दर्शयामास: showed
• दर्शयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative: ‘showed’)

• भारत: O Bhārata
• भारत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (Plural)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (absolutive/gerund): ‘having seen’

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/अपेक्षार्थक (particle: ‘also/even’)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• रूपम्: form
• रूपम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• स्तुवन्ति: praise
• स्तुवन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (Plural)

• आकाशसंस्थिताः: stationed in the sky
• आकाशसंस्थिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आकाश + संस्थित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (आकाशे संस्थिताः)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• चक्षुः: eye / vision
• चक्षुः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: ‘then’)

• देवः: the Lord / god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• रुक्मस्य: to/for Rukma
• रुक्मस्य: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: रुक्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन

• भारत: O Bhārata
• भारत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speaker

Narrator (addressing 'Bhārata')

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata

Visual Art Cues

Scene: Kṛṣṇa reveals a radiant divine form; devas hover in the sky offering hymns; Rukma receives divine sight, eyes widened in awe.

Characters & Entities

• Rukmiṇī
• Viṣṇu/Keśava
• Devas
• Rukma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace grants the capacity to perceive the divine—without ‘divya cakṣuḥ’ the highest reality remains unseen.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse centers on darśana and celestial praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.