Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दमघोषस्य भूमिप । भीष्मकेन ततो दत्ता शिशुपालाय रुक्मिणी

Transliteration

tasya tadvacanaṃ śrutvā damaghoṣasya bhūmipa | bhīṣmakena tato dattā śiśupālāya rukmiṇī

Translation

О царь, услышав слова Дамагхоши, Бхишмака тогда отдал Рукмини в жёны Шишупале.

Word by Word

• तस्य: of him/that (person)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (genitive singular of pronoun)

• तद्-वचनम्: that speech/words (of him)
• तद्-वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (his/that person’s speech)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having heard)

• दमघोषस्य: of Damaghoṣa
• दमघोषस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दमघोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्

• भूमिप: O king
• भूमिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूमिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचनम्

• भीष्मकेन: by Bhīṣmaka
• भीष्मकेन: Karana/Karta (Agent-instrumental; doer expressed in instr./कर्ता-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: भीष्मक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्

• ततः: then/thereupon
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषणम् (adverb)

• दत्ता: was given
• दत्ता: Kriya (Main predicate as participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगार्थः (given)

• शिशुपालाय: to Śiśupāla
• शिशुपालाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: शिशुपाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचनम्

• रुक्मिणी: Rukmiṇī
• रुक्मिणी: Karma/Karta (Patient/subject of passive; given one/कर्म-प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

Speaker

Narrator (addressing the listener as ‘bhūmipa’)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: कुण्डिन-क्षेत्र (विदर्भ)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: युधिष्ठिर

Visual Art Cues

Scene: राजसभा में दमघोष के संदेश के बाद भीष्मक का निर्णय—रुक्मिणी का शिशुपाल को दान; मंत्री, दूत, राजचिह्न, विवाह-घोषणा

Characters & Entities

• Damaghoṣa
• Bhīṣmaka
• Rukmiṇī
• Śiśupāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Decisions made under social pressure and prophecy can shape destiny; dharma narratives often set the stage for later divine intervention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; the Revā Khaṇḍa provides the sacred regional frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

Kanyādāna is stated in essence (“dattā”), but details of the marriage rite are not given here.