Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 47

Devanagari script

अनसूयोवाच । तपसा सिध्यते स्वर्गस्तपसा परमा गतिः । तपसा चार्थकामौ च तपसा गुणवान्सुतः । तप एव च मे विप्राः सर्वकामफलप्रदम्

Transliteration

anasūyovāca | tapasā sidhyate svargastapasā paramā gatiḥ | tapasā cārthakāmau ca tapasā guṇavānsutaḥ | tapa eva ca me viprāḥ sarvakāmaphalapradam

Translation

Анасӯйя сказала: «Тапасьей достигают небес; тапасьей достигают высшей цели. Тапасьей обретают и богатство, и желаемое; тапасьей получают добродетельного сына. О брахманы, одна лишь тапасья дарует плоды всех стремлений.»

Word by Word

• अनसूया: Anasūyā
• अनसूया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनसूया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• सिध्यते: is attained/is accomplished
• सिध्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सिध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); आत्मनेपद

• स्वर्गः: heaven
• स्वर्गः: Karma (Object attained/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• परमा: supreme
• परमा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण गतिः-शब्दस्य

• गतिः: goal/destination
• गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अर्थकामौ: wealth and desire
• अर्थकामौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्थ + काम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), द्विवचन (Dual); इतरेतर-द्वन्द्वः (artha and kāma)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• गुणवान्: virtuous/possessing qualities
• गुणवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण सुतः-शब्दस्य

• सुतः: son
• सुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• एव: alone/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis/only)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• विप्राः: O Brahmins
• विप्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), बहुवचन (Plural)

• सर्वकामफलप्रदम्: granting the fruits of all desires
• सर्वकामफलप्रदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + काम + फल + प्रद (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (sarva-kāma-phala-prada = giver of fruits of all desires); विशेषण तपः-शब्दस्य

Speaker

Anasūyā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame typical)

Visual Art Cues

Scene: Anasūyā speaks with serene authority; a subtle radiance surrounds her as she enumerates the fruits of tapas; listeners sit attentively in a hermitage by the river.

Characters & Entities

• Anasūyā
• Vipras
• Svarga
• Paramā Gati
• Artha
• Kāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas—disciplined spiritual effort—functions as a universal purifier and accomplisher, supporting both worldly aims and the highest liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is doctrinal rather than geographical; its placement in the Revā Khaṇḍa contributes to the region’s dharmic ethos.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas itself is upheld as the central discipline; no single rite (snāna/dāna/japa) is specified in this verse.