Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 51

Devanagari script

पुनरावर्तमानास्ते जायन्ते हि चतुर्युगे । देवान्ते स्थावरान्ते च संसारे चाभ्रमन्क्रमात्

Transliteration

punarāvartamānāste jāyante hi caturyuge | devānte sthāvarānte ca saṃsāre cābhramankramāt

Translation

Возвращаясь вновь и вновь, они воистину рождаются на протяжении четырёх юг; и, по установленному порядку, блуждают по состояниям — от божественных до неподвижных, так кружась в сансаре.

Word by Word

• पुनरावर्तमानाः: returning again and again
• पुनरावर्तमानाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुनर् (अव्यय) + आ + वृत् (धातु) → आवर्तमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्; here आत्मनेपदी-शानच्) ‘returning’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (of te)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता

• जायन्ते: are born
• जायन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; ‘are born’

• हि: indeed
• हि: None
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), निश्चयार्थ (indeed)

• चतुर्युगे: in the four-yuga cycle
• चतुर्युगे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + युग (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: चतुर्णां युगानां समाहार/सम्बन्ध (तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे

• देवान्ते: at the end among gods / in the gods' state
• देवान्ते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: देवानाम् अन्ते (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे

• स्थावरान्ते: at the end among immovables
• स्थावरान्ते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थावर + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: स्थावराणाम् अन्ते (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक (and)

• संसारे: in saṃsāra
• संसारे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक

• अभ्रमन्: wandered
• अभ्रमन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: अ- (here as augment only in lṅ); ‘they wandered’

• क्रमात्: in due order, sequentially
• क्रमात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान/हेतु (from/according to sequence)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (contextual attribution within Āvantya/Revā narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A wheel of existence spanning the four yugas; figures moving from deva-like luminous forms down to animal and then tree/stone silhouettes; a river-tirtha shines at the edge as an exit-path.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Without the highest refuge, beings continue to wander through many grades of birth, even across yugas, driven by karma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding discourse is part of the Revā (Narmadā) sacred geography, emphasizing release attainable at Narmadā’s banks.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is stated here; the verse describes the consequence of continued transmigration.