Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Rishi: Yājñavalkya (traditional attribution)
Devata: Dik (quarters) with their presiding deities: Vasus/Agni (East), Rudras/Indra (South)
Chandas: Yajus (prose with embedded technical chant-names)

राज्ञ्य॑सि॒ प्राची॒ दिग्वस॑वस्ते दे॒वा अधि॑पतयो॒ऽग्निर्हे॑ती॒नां प्र॑तिध॒र्ता त्रि॒वृत् त्वा॒ स्तोम॑: पृथि॒व्याᳪ श्र॑य॒त्वाज्य॑मु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु रथन्त॒रᳪ साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्ष॒ ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु ।। १ ०।। वि॒राड॑सि॒ दक्षि॑णा॒ दिग्रु॒द्रास्ते॑ दे॒वा अधि॑पतय॒ इन्द्रो॑ हेती॒नां प्र॑तिध॒र्ता प॑ञ्चद॒स्त्वा॒ स्तोम॑: पृथि॒व्याᳪश्र॑यतु॒ प्र उ॑गमु॒क्थमव्य॑थायै स्तभ्नातु बृ॒हत्साम॒ प्रति॑ष्ठित्या अ॒न्तरि॑क्ष॒ ऋष॑यस्त्वा प्रथम॒जा दे॒वेषु॑ दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थन्तु विध॒र्ता चा॒यमधि॑पतिश्च॒ ते त्वा॒ सर्वे॑ संविदा॒ना नाक॑स्य पृ॒ष्ठे स्व॒र्गे लो॒के यज॑मानं च सादयन्तु

rājñy àsi prā́cī díg vásavas te devā́ adhipátayo ’gnír hetīnā́ṃ pratidhartā́ trí·vṛt tvā stómaḥ pṛthivyā́ṃ śrayatv ā́jyaṃ ukthám avyáthāyai stabh­nātu rathantaráṃ sā́ma pratíṣṭhityā antárikṣe ṛ́ṣayas tvā prathamajā́ devéṣu divó mā́trayā varímṇā prathantu vidhartā́ ca ayám adhipátiś ca te tvā sárve saṃvidānā́ nā́kasya pṛṣṭhé svargé loké yajamā́naṃ ca sādayantu || virā́ḍ asi dákṣiṇā díg rudrā́s te devā́ adhipátaya índro hetīnā́ṃ pratidhartā́ pañcadaśás tvā stómaḥ pṛthivyā́ṃ śrayatu prá-ugam ukthám avyáthāyai stabh­nātu bṛhát sā́ma pratíṣṭhityā antárikṣe ṛ́ṣayas tvā prathamajā́ devéṣu divó mā́trayā varímṇā prathantu vidhartā́ ca ayám adhipátiś ca te tvā sárve saṃvidānā́ nā́kasya pṛṣṭhé svargé loké yajamā́naṃ ca sādayantu

Ты — Царственная Сила, восточная сторона света; Васу — твои боги, Агни — отражатель метательных снарядов. Твой стома — Тривṛт: да утвердится он на земле; да укрепит его Ājya-uktha для безвредности; да утвердит его Саман Ратхантара — для установления. В воздушном пространстве риши, перворождённые среди богов, мерой неба и ширью да распространят тебя. Да поддержат тебя Удержатель и этот твой Владыка; да посадят они, все согласные, и жертвователя — на хребте неба, в мире Сварги. Ты — Вирадж, южная сторона света; Рудры — твои боги, Индра — отражатель метательных снарядов. Твой стома — Панчадаша: да утвердится он на земле; да укрепит его Праг-угха-укта для безвредности; да утвердит его Саман Брихат — для установления. В воздушном пространстве риши, перворождённые среди богов, мерой неба и ширью да распространят тебя. Да поддержат тебя Удержатель и этот твой Владыка; да посадят они, все согласные, и жертвователя — на хребте неба, в мире Сварги.

राज्ञी असि । प्राची दिक् । वसवः ते देवाः अधि-पतयः । अग्निः हेतीनाम् प्रति-धर्ता । त्रि-वृत् त्वा स्तोमः । पृथि॒व्याम् श्रयतु । आज्यम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु । रथन्तरम् साम प्रति-ष्ठित्या । अन्तरिक्षे ऋषयः त्वा प्रथम-जाः देवेषु । दिवः मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु । विधर्ता च । अयम् अधि-पतिः च ते । त्वा सर्वे संविदानाः नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानम् च सादयन्तु ॥ विराट् असि । दक्षिणा दिक् । रुद्राः ते देवाः अधि-पतयः । इन्द्रः हेतीनाम् प्रति-धर्ता । पञ्च-दशः त्वा स्तोमः । पृथि॒व्याम् श्रयतु । प्र-उगम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु । बृहत् साम प्रति-ष्ठित्या । अन्तरिक्षे ऋषयः त्वा प्रथम-जाः देवेषु । दिवः मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु । विधर्ता च । अयम् अधि-पतिः च ते । त्वा सर्वे संविदानाः नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानम् च सादयन्तु ।

राज्ञी(thou art) the queen / sovereign
राज्ञी:
Kartā
TypeNoun
Rootराज्ञी (प्रातिपदिक) < राजन्
असिart
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
प्राचीeastern (direction)
प्राची:
Adhikaraṇa
TypeNoun/Adjective
Rootप्राची (प्रातिपदिक)
दिक्direction
दिक्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
वसवःthe Vasus
वसवः:
Kartā
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
तेthy / of thee
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
देवाःgods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अधिपतयःoverlords / presiding lords
अधिपतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
हेतीनाम्of weapons / missiles
हेतीनाम्:
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
प्रतिधर्ताrestrainer / holder back
प्रतिधर्ता:
Kartā
TypeNoun (agent)
Rootप्रति-धृ (धातु) → प्रतिधर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
त्रिवृत्the Trivṛt (stoma)
त्रिवृत्:
Karma
TypeNoun
Rootत्रिवृत् (प्रातिपदिक)
त्वाthee
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
स्तोमःpraise-hymn / stoma
स्तोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
श्रयतुmay (it) rest/lean
श्रयतु:
TypeVerb
Rootश्रि (धातु)
आज्यम्ghee
आज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
उक्थम्recitation / uktha
उक्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक)
अव्यथायैfor non-distress / untroubledness
अव्यथायै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअ-व्यथा (प्रातिपदिक)
स्तभ्नातुmay (it) prop/support
स्तभ्नातु:
TypeVerb
Rootस्तभ् (धातु)
रथन्तरम्Rathantara (Sāman)
रथन्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथन्तर (प्रातिपदिक)
सामSāman-chant
साम:
Karma
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठित्याby establishment / as a foundation
प्रतिष्ठित्या:
Karaṇa
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठिति (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्mid-air / atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
ऋषयःseers
ऋषयः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
त्वाthee
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
प्रथमजाःfirst-born
प्रथमजाः:
Kartā
TypeAdjective/Noun
Rootप्रथम-ज (प्रातिपदिक)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven
दिवः:
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
मात्रयाby measure
मात्रया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमात्रा (प्रातिपदिक)
वरिम्णाby breadth / expanse
वरिम्णा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवरिमन् (प्रातिपदिक)
प्रथन्तुmay (they) spread
प्रथन्तु:
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु)
विधर्ताsupporter / sustainer
विधर्ता:
Kartā
TypeNoun (agent)
Rootवि-धृ (धातु) → विधर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
अयम्this
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
अधिपतिःoverlord / presiding lord
अधिपतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
तेthy / of thee
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
त्वाthee
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सर्वेall
सर्वे:
Kartā
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
संविदानाःbeing in agreement / united
संविदानाः:
Kartā
TypeParticiple
Rootसम्-विद् (धातु) → संविदान (कृदन्त, क्तान/शानच्-प्राय)
नाकस्यof heaven
नाकस्य:
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
पृष्ठेon the back/surface
पृष्ठे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
स्वर्गेin heaven
स्वर्गे:
Adhikaraṇa
TypeNoun/Adjective
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
लोकेin the world
लोके:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
यजमानम्the sacrificer
यजमानम्:
Karma
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
सादयन्तुmay (they) seat/establish
सादयन्तु:
TypeVerb
Rootसादय् (धातु; caus. of सद्)
D
Dik (Quarters)
V
Vasus
A
Agni
R
Rudras
I
Indra
Ṛṣis (First-born among the gods)
V
Vidhartṛ (Sustainer)